Islamistische groeperingen maken steeds meer gebruik van beïnvloeders van sociale media en commerciële tactieken om jonge Duitsers te rekruteren voor het extremisme, waarbij conflictgebieden worden gezien als kansen voor snelle sociale vooruitgang, aldus een expert op het gebied van radicalisering.
Kaan Mustafa Orhon, een geleerde op het gebied van islamitische studies bij het Duitse adviescentrum Grüner Vogel, zei dat recruiters zich richten op kwetsbare jongeren met een slechte opleiding en beperkte vooruitzichten op een baan, met een veelbelovende status en verbondenheid.
“De aantrekkingskracht is anders: in Syrië kan iedereen – ongeacht zijn achtergrond of middelen – snelle sociale mobiliteit bereiken,” vertelde Orhon aan Euronews.
“Kom naar Syrië, en met alleen een basisschooldiploma zou je politiechef van een klein stadje kunnen zijn, met vier vrouwen, een auto, een huis, geld en een wapen.”
De tactiek werd dramatisch anders
Het rekruteringslandschap is de afgelopen 25 jaar dramatisch veranderd, zegt Orhon. De Hamburgse terreurcel waartoe ook Mohammed Atta behoorde, betrokken bij de aanslagen van 11 september 2001, bestond uit hoog presterende studenten op wetenschappelijk gebied.
“Destijds zochten organisaties naar mensen die op lange termijn binnen deze structuren konden opereren en onafhankelijk een terreurcel konden leiden. Nu willen ze zoveel mogelijk voetsoldaten als kanonnenvoer”, aldus Orhon.
Het salafisme is een jeugdbeweging geworden die zich richt op tieners en jonge volwassenen van 15 tot 35 jaar, waarbij influencers een belangrijke rol spelen, zei Orhon, terwijl hij waarschuwde voor sterke commercialisering in de radicaliseringsruimte.
“Mensen maken enorme winsten”, zei hij, daarbij verwijzend naar gevallen waarin influencers schijnbaar donaties voor Palestina inzamelen, maar het geld uitgeven aan luxe artikelen.
Islamistische influencers als ‘rockstars’
Een Duitse influencer, bekend als ‘Abdelhamid’, een TikTok-persoonlijkheid met honderdduizenden volgers, werd in juli 2025 veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf wegens donatiefraude op commerciële schaal, aldus berichten in de Duitse media.
Hij had via ongeveer 37 donatiecampagnes bijna een half miljoen euro ingezameld, maar naar verluidt slechts een klein deel aan goede doelen.
De genderverdeling onder extremisten is aanzienlijk veranderd, zei Orhon. De beweging bestond voorheen voor 95 tot 99% uit mannen, maar bestaat nu voor ongeveer 75% uit mannen en 25% uit vrouwen. De content van influencers is gericht op vrouwen en draagt bij aan de verandering.
Hannah Hansen, een Duitse influencer met veel volgers op sociale media, verkoopt pakketten met hoofddoeken, lange gewaden, gebedskleedjes, literatuur en parfum in roze dozen. “Mensen betalen voor dingen die ze gratis kunnen krijgen in een moskee”, zei Orhon.
Sociale media faciliteren verbindingen met islamisten in Syrië of Afghanistan, zei Orhon.
“Er zijn geen zogenaamde eenzame acteurs”, zei hij. “Zelfs als iemand alleen handelt, krijgen ze meestal instructies via Telegram. Bijna alle aanvallers hebben hun daden samen met mensen in Syrië voorbereid.”
Recente aanslagen illustreren deze trend, zoals de aanval van 13 februari 2025 op een Verdi-demonstratie in München, of de zogenaamde Islamitische Staatsgroep (IS)-sympathisant Safia S, die in 2016 een politieagent neerstak op het centraal station van Hannover.
Orhon zei dat jongeren vaak onvervulde persoonlijke behoeften hebben die mensen uit de salafistische scene kunnen vervullen. Predikers nemen vaak de rol van autoriteit of vaderfiguur op zich, oudere vrouwen fungeren als moederfiguren en leeftijdsgenoten dienen als oudere broers en zussen.
“Jonge mensen krijgen een missie aangeboden. Ze worden onderdeel van iets groters, dat zogenaamd bijdraagt aan de verbetering van de mensheid”, zei hij.
Netwerken met terroristen
Antisemitisme kan fungeren als een brug tussen links- en rechts-extremisme en het islamisme, zei Orhon. Protesten met betrekking tot Palestina bieden een gedeelde zaak om verbinding te maken met een gemeenschappelijke vijand.
Orhon benadrukte ‘switching extremisms’, waarbij individuen de ene vorm van extremisme verlaten om vervolgens naar de andere te gaan.
Hij haalde Sascha Lemanski aan, een voormalige sympathisant van de Duitse IS-groep die eerder als rechtsextremist was geregistreerd, en Bernhard Falk, die de overstap maakte van linksextremisme naar het salafisme.
Het islamisme onderscheidt zich onder extremistische bewegingen omdat iedereen zich kan aansluiten, ongeacht achtergrond, zei Orhon. Duitsland is uniek in Europa omdat de radicalisering vooral in het Duits heeft plaatsgevonden en niet in de oorspronkelijke talen van de immigranten, wat de rekrutering vergemakkelijkt, zei hij.
Orhon werkte sinds 2019 met 40 vrouwen die verbonden waren aan de IS-groep. Niemand is teruggekeerd naar het extremisme, zei hij.
Re-integratie is moeilijk, benadrukte Orhon. “Radicalisering is niet onomkeerbaar, en de exit helaas ook niet.”
Motivaties om te vertrekken houden vaak een discrepantie in tussen de realiteit en de verwachtingen.
Beperkingen op muziek, huisdieren of persoonlijke expressie creëren isolatie. Traumatische ervaringen – seksueel misbruik, huiselijk geweld of verlies van kinderen als gevolg van slechte medische zorg – spelen ook een rol, zei Orhon.
Eén rekruteringstactiek is ‘lovebombing’, waarbij nieuwe bekeerlingen, vooral vrouwen, online overweldigende aandacht en lof krijgen, waarna de steun verdwijnt, waardoor ze kwetsbaar worden.
Ondanks uitdagingen is re-integratie mogelijk, zei Orhon. “De meeste mensen komen via mond-tot-mondreclame, hoewel sommigen door de rechtbank worden doorverwezen.”
