In het begin In de ochtenduren van zaterdag 3 januari kondigde het gebrul van bommen die uit de lucht vielen het Amerikaanse militaire aanval op Venezuelawaardoor de slapende inwoners van La Carlota, in Caracas, wakker werden, een wijk grenzend aan de luchtmachtbasis die een doelwit was van Operatie Absolute Resolve.
De eerste gedachte van Marina G., toen de vloeren, muren en ramen van haar appartement op de tweede verdieping trilden, was dat het een aardbeving was. Haar kat klauterde en verborg zich urenlang, terwijl de honden van de buren onophoudelijk begonnen te blaffen. Maar het aanhouden van het vreemde gezoem van de motoren (militaire vliegtuigen die laag over de stad vlogen, zou ze later leren), en het zien van een groep cadetten in T-shirts en korte broeken die het hoofdkwartier van het leger ontvluchtten, waren tekenen dat dit geen aardbeving was.
Marina kon voor meer informatie niet vertrouwen op de typische mediakanalen die in de meeste andere landen gemakkelijk toegankelijk zijn. Ze nam niet de moeite om de televisie of radio aan te zetten op zoek naar informatie over de aanvallen die gelijktijdig begonnen op elf militaire installaties in Caracas en drie andere staten. Het door de overheid gerunde televisiestation Venezolana de Televisión (VTV) zond een verslag uit over het bezoek van de minister van Cultuur aan Rusland terwijl de aanval plaatsvond. Haar mobiele telefoon had echter nog steeds signaal en ze begon tientallen berichten op WhatsApp te ontvangen: “Ze bombarderen Caracas!”
Tijdens de donkerste momenten van die verwarrende ochtend was er geen team van onafhankelijke verslaggevers die eropuit konden gaan om vast te leggen wat er op straat gebeurde. Na jaren van intimidatie, censuur en gevangenneming van journalisten door de regering waren er in plaats daarvan alleen maar lege redactiekamers, gedecimeerde middelen en een compleet gebrek aan veiligheid, waardoor het onmogelijk werd het publiek op de hoogte te houden terwijl de crisis zich ontwikkelde.
De angsten van journalisten werden door veel Venezolanen gedeeld: de angst voor willekeurige detentie, om zonder reden gevangengezet te worden, gemarteld en afgeperst. Dit zijn angsten die ertoe hebben geleid dat burgers in Venezuela digitale veiligheidsmaatregelen hebben genomen om te kunnen overleven. Ze hebben geleerd om chats te beperken, gevoelig materiaal naar verborgen mappen te verplaatsen en automatisch alle “compromitterende” berichten te verwijderen. Waar mogelijk laten ze hun mobiele telefoons thuis. Als ze hun telefoon mee moeten nemen, verwijderen ze voordat ze uitgaan alle foto’s, stickers en memes die mogelijk als subversief kunnen worden geïnterpreteerd. Deze staat van collectieve paranoia heeft er echter ook voor gezorgd dat de Venezolanen op de hoogte bleven en niet bezweken voor de dictatuur.
Het zijn grotendeels gewone burgers die dit informatienetwerk hebben gecreëerd. Kort nadat de bommen op 3 januari waren gevallen, begonnen de eerste video’s te circuleren, opgenomen door mensen die getuige waren geweest van de explosies vanuit hun ramen en balkons, of vanaf het strand, waar sommigen nog het nieuwe jaar vierden. Zelfs wandelaars die kampeerden op de top van Cerro Ávila, in het Waraira Repano National Park, slaagden erin panoramische foto’s te maken van de bommen die boven de Caracas-vallei ontploften. Kort daarna bevestigden internationale netwerken het nieuws.
In het binnenland van het land is de connectiviteit nog ingewikkelder. In San Rafael de Mucuchíes, een vredig dorp in de Andes in de staat Mérida, probeerde een groep wandelaars het hectische tempo van de gebeurtenissen bij te houden met af en toe internettoegang op 3.000 meter boven de zeespiegel. Ze leerden het nieuws via telefoongesprekken via operators als Movistar (Telefónica) en Digitel, niet via de instant messaging-app WhatsApp. Ze overwonnen ook de uitdagingen van de informatiewoestijn waarin ze zich bevonden door een draagbare Starlink-satellietinternetantenne te gebruiken die een van de reizigers in hun bagage had. Tijdens de crisis werd de door SpaceX ontwikkelde dienst gratis aangeboden aan Venezolanen.
