Zoals de Sundance Filmfestival eindigt deze week zijn laatste editie in Park City, Utah de verhuizing naar Boulder, Colorado, volgend jaarblijft zijn invloed op het non-fictieveld bij de Oscars even stabiel als altijd. Alle vijf actueel Genomineerden voor een Academy Award voor documentaire ging vorig jaar in première op het festival, waarbij Sundance-films de categorie de afgelopen tien jaar zes keer wonnen.
“Sundance is een kickstarter geweest voor mijn hele carrière”, zegt Ryan White, regisseur van “Come See Me in the Good Light”, zijn vierde film die op het festival in première gaat. Het intieme portret van de Colorado-dichter Andrea Gibson, die met een geest van veerkracht geconfronteerd wordt met een terminale diagnose, had een boost nodig. “De hoofdwoorden zijn poëzie en kanker, en het is een karaktergedreven film over een niet-binair persoon”, zegt White. “Het was niet de makkelijkste film om van de grond te komen.” Een soortgelijke uitdaging zou van toepassing kunnen zijn op andere genomineerden, waaronder ‘Mr. Nobody vs. Poetin’ en ‘Cutting Through Rocks’, die zich richten op gewone individuen die het opnemen tegen onderdrukkende systemen in respectievelijk Rusland en Iran. “Er zijn soorten films die verloren kunnen gaan omdat ze niet over een beroemdheid gaan, en ze niet over deze kenmerkende beschrijvingen beschikken. Sundance doet geweldig werk bij het ontdekken van deze diamanten.”
Andrea Gibson, links, en Megan Falley in “Come See Me in the Good Light.”
De exposure aan het begin van het filmfestivalseizoen “geeft je die catwalk van een jaar waarmee je het hele jaar door op festivals kunt spelen”, zegt White, die terug was op Sundance om het einde van een tijdperk te vieren. Hij kent ook de pijn van het niet maken van de snee. “Mijn eerste twee films kwamen niet op Sundance terecht, en mijn derde wel. Ik vertel jonge filmmakers altijd dat ze de afwijzing van Sundance als brandstof moeten gebruiken.”
Een festivalligplaats was een sterke motivatie voor ‘Mr. Nobody’-filmmaker David Borenstein, die samenwerkte met zijn onderwerp, een onderwijzer in de buurt van het Oeralgebergte genaamd Pavel (‘Pasha’) Talankin, terwijl hij stilletjes de Russische propaganda-inspanningen documenteerde om zijn jonge studenten rond de oorlog in Oekraïne te verzamelen. “Dat was de hele tijd het doel bij het maken van deze film”, zegt de regisseur, een Amerikaan gevestigd in Kopenhagen. ‘Ik heb na Sundance nooit meer ergens aan gedacht.’ Toen het Deense Filminstituut zijn film inzond als de nationale inzending voor de internationale speelfilm Oscar, had hij een nieuw doel. “Wij waren de laatsten die campagne gingen voeren, omdat we geen streamer achter ons hadden.”
Borenstein onderbrak een familievakantie in de Dominicaanse Republiek om terug te keren naar Sundance voor vergaderingen en de volgende stappen te bedenken. ‘Vergeet winnen of verliezen’, zegt hij. “Je hebt zes weken waarin je een stem hebt, waar Pasha een stem heeft. Hoe gebruik je die?” Talankin, die zijn huis ontvluchtte – eerst naar Turkije en daarna naar Tsjechië – is op dit moment niet langer ‘meneer niemand’, maar zoals Borenstein opmerkt: ‘Hij heeft zijn hele leven opgeofferd om dit te doen.’
De Iraans-Amerikaanse filmmakers Mohammadreza Eyni en Sara Khaki waren al ver bezig met de acht jaar durende productie van ‘Cutting Through Rocks’ toen ze in 2020 een subsidie van het Sundance Documentary Fund ontvingen. “De timing was perfect en we hadden die steun echt heel erg nodig”, zegt Khaki, terwijl hij zich bij Eyni voegt tijdens een videogesprek vanuit Park City, waar hun film vorig jaar de Grote Juryprijs won in de categorie wereldcinema. “Sundance is voor ons iets dat verder gaat dan alleen het festival”, zegt Eyni. “Het gaat meer om doorzettingsvermogen als filmmaker en de filmische benadering van de verhalen en het gemeenschapsgevoel.”
‘Cutting Through Rocks’ volgt Sara Shahverdi, de eerste vrouw die verkozen is in de raad van haar dorp in het noordwesten van Iran, terwijl ze de praktijk van kinderhuwelijken en andere patriarchale normen ter discussie stelt en jonge vrouwen empowert door hen te laten zien hoe ze moeten motorrijden, net als zijzelf. De boodschap van verzet voelt wereldwijd relevant, maar het meest urgent in Iran, waar de schattingen van het aantal sterfgevallen tijdens recente protesten boven de 30.000 uitkomen. “We willen kleine verhalen en anekdotes die ons eraan herinneren dat we verandering kunnen brengen”, zegt Eyni, “zelfs als het moeilijk is, zelfs als het onmogelijk lijkt.” Hoewel de film de eerste documentaire uit Iran is die is genomineerd voor een Oscar, was het nieuws daar moeilijk te delen vanwege de wekenlange internetstoring bij de overheid.
“We ervaren veel complexe emoties”, zegt Eyni.
Sara Shahverdi, het onderwerp van de voor een Oscar genomineerde documentaire ‘Cutting Through Rocks’.
(Gandom-films)
Sundance gedijt op precies dat soort gevoelens. De dramatische première van ‘Come See Me in the Good Light’ was voor de filmmaker ‘De beste avond uit mijn hele carrière.’ Wat begon als een film over het einde van Gibsons leven werd al snel een verhaal over de vreugde van een goed geleefd leven, ervaren samen met de vrouw van het charismatische onderwerp, dichter Megan Falley. Toen White het nieuws bracht over de acceptatie van de film, “was Andrea zo emotioneel en zei: ‘Wil je me vertellen dat als ik nog zes weken overleef, ik deze film misschien wel ga zien?'”, herinnert hij zich. En dat deden ze.
“Ik denk dat mensen in de loop van die film verliefd zijn geworden op Andrea, maar ze gingen er waarschijnlijk van uit dat Andrea was overleden, en ze stonden op het punt een kaart te zien aan het einde van de film”, vervolgt White. Toen kwam Gibson naar voren. “Het was alsof een rockster uit de as herrees. Je voelde het theater letterlijk trillen.”
