screenwashed (bijvoeglijk naamwoord) — Wanneer iets dat op een scherm wordt gezien, de manier waarop iemand denkt of voelt volledig verandert, alsof hun oude overtuigingen zijn gewist en vervangen door wat ze zojuist hebben gezien.
Door Joshua Tyler
| Gepubliceerd
In 2020 hebben gewelddadige protesten de Verenigde Staten opgeschud en grote steden verwoest. Sindsdien zijn er nog tientallen verschenen, zoveel dat het bijna normaal lijkt.
Maar het is niet normaal.
Maak een lijst van de meest gewelddadige protesten van de afgelopen twintig jaar, en je zult zien dat het merendeel ervan pas na 2019 plaatsvond. Voordien waren de meeste protesten, zelfs de grote protesten als Occupy Wall Street of de Tea Party-protesten van begin jaren 2000, gewoon een hoop kerels die met borden rondliepen tot het donker werd. Er waren uitzonderingen, zoals de rampzalige rellen in Ferguson, Missouri, maar die waren opmerkelijk omdat ze ongebruikelijk waren.
Nu is geweld, vooral van de zogenaamd vreedzame demonstranten zelf, de norm. In sommige steden een dagelijkse gebeurtenis, in andere een regelmatig seizoensevenement. Wat is er veranderd? In 2019 veroverde één film stormenderhand de theaters en manipuleerde de meest fervente kijkers om niet langer aardig te spelen.
Dit is het verhaal van hoe grappenmaker heeft de Amerikanen ertoe aangezet geweld als persoonlijke uiting te accepteren.
Het verhaal van Joker
grappenmaker werd aangekondigd als gaand over Batmans aartsvijand, maar het heeft geen echte connectie met de wereld van stripboeken. In plaats daarvan is het een grimmige karakterstudie over Arthur Fleck, een geesteszieke, sociaal onzichtbare man die langzaam verpletterd wordt door een stad die het niet uitmaakt of hij leeft of sterft. Er zijn geen superhelden, geen grote samenzweringen en geen verlossingsboog, alleen een verdrietige, gebroken man die ontdekt dat de enige keer dat de wereld hem opmerkt, is wanneer hij stopt met het spelen van de regels en het nihilisme omarmt.
Toen Joker in de bioscoop verscheen, was het zowel controversieel als een enorme kaskraker. Geen enkele film veroverde in 2019 een groter deel van het culturele gesprek dan zij, en de theaters zaten vol met mensen die op zoek waren naar iets spannends, anders en misschien zelfs gevaarlijks.
De eenzame waarnemer
Het debat over Joker ging vaak over de vraag of dit tot massale schietpartijen of moorden zou kunnen leiden. In al die discussies werd het echte gevaar van de film gemist.
Slechts één persoon zag de waarheid. Het waren geen massamoordenaars of een toename van individuele moorden waar we ons zorgen over moesten maken. Een paar maanden later Jokers release, aan het begin van de George Floyd-rellen in 2020 maakte meester-overtuiger Scott Adams deze observatie:
“Ik durf te wedden dat 90% van de demonstranten Joker hebben gezien. Het is zo krachtig en goed gemaakt dat het rondstuitert in je hersenen en zich ingraaft, en een dominant patroon vormt voor je denken.” – Scott Adams
Scott vroeg toen: “Kan één film een jong persoon tot geweld en anarchie aanzetten? Een slechte film kan dat niet. Zelfs een goede film kan dat niet. Maar grappenmaker kan. Die film is overtuigingskracht van het volgende niveau.’
grappenmaker beeldt niet alleen onrust uit; het romantiseert het. Het doet het, met behulp van een aantal zeer specifieke overredingstrucs.
Catharsis door geweld
De film presenteert sociale ineenstorting als catharsis. De persoonlijke inzinking van Arthur Fleck gaat samen met een explosie in de hele stad van gemaskerde demonstranten die branden, oproer maken en doden. Terwijl de camera het als bevrijding beschouwt.
Dat is wat Catharsis is. Het vrijgeven van opgekropte emoties door ervaring of expressie maakt de geest helderder doordat gevoelens die voorheen beperkt of onopgelost waren, veilig kunnen worden ontladen.
De behoefte aan catharsis bestaat in ons allemaal. Het is een onweerstaanbare aantrekkingskracht. Dat kan gezond zijn en aanleiding geven tot reflectie, opluchting en duidelijkheid. Maar het kan ook het oordeel vertekenen, waardoor mensen emotionele ontlading najagen omwille van zichzelf, overdreven reageren of verhalen omarmen die woede, verdriet of schuldgevoelens rechtvaardigen, alleen maar om zich ontlast te voelen.
Dat is waar Joker op inspeelt.
Het geweld wordt niet als tragisch of waarschuwend omschreven. Het is een operatie. De menigte wordt het refrein dat Arthur’s transformatie bekrachtigt. De chaos van Gotham wordt niet getoond als een mislukking van de beschaving, maar als een noodzakelijke zuivering.
Dit is van belang omdat cultuur niet door middel van instructie wordt gecreëerd; het wordt geleerd door associatie.
Arthur Fleck wordt geïntroduceerd als machteloos, vernederd en genegeerd. Door het publiek te verankeren in zijn lijden voor Als er geweld plaatsvindt, zorgt de film ervoor dat kijkers zich emotioneel met hem identificeren.
Joker’s zes schermwastrucs
Joker screenwasht zijn publiek door gebruik te maken van zes verschillende overtuigingstechnieken.
De verantwoordelijkheid voor geweld wordt consequent verlegd van het personage naar abstracte krachten: ‘het systeem’, ‘de rijken’, ‘de samenleving’. Dit traint kijkers om geweld te zien als een onvermijdelijk gevolg, geen moreel falen.
- Twee, Esthetisering van chaos
Rellen worden prachtig gefilmd. Wanneer geweld visueel aantrekkelijk is, associëren de hersenen het met macht en bevrijding in plaats van met gevaar of schaamte.
- Drie, Catharsis-vervanging
De film vervangt geweld door oplossing. Vernietiging zelf is de beloning, wat het idee versterkt dat ‘het afbranden’ een geldig emotioneel eindpunt is.
Arthur’s transformatie wordt niet gevalideerd door beredeneerde argumenten, maar door massale goedkeuring. Kijkers absorberen onbewust dezelfde validatielus.
- Vijf, Denken voorbij de verkoop
Het verhaal impliceert sterk dat een gewelddadige maatschappelijke ineenstorting onvermijdelijk is. Wanneer de uitkomsten vooraf bepaald lijken, stopt het publiek met vragen of geweld is juist en begin alleen maar te vragen wanneer.
- Zes, Betekenis Injectie in woede
Het belangrijkste is dat de film woede een verhaal geeft. Rauwe woede wordt ‘waarheid’. Als woede eenmaal wordt ingekaderd als inzicht in plaats van als impuls, voelt het gerechtvaardigd om ernaar te handelen.
Voor grappenmaker, Amerika had een cultuur waarin alleen werkelijk vreedzaam protest aanvaardbaar was. Na grappenmakerwerd de culturele tijdsgeest er een waarin gewelddadig protest niet alleen acceptabel was, maar ook de enige manier om gehoord te worden.
In de film, grappenmaker had niets te zeggen; hij wilde gewoon gehoord worden. En nu is het enige dat telt, gehoord worden, niet of je wel of niet iets waardevols te zeggen hebt.
De zaak tegen de overtuigingskracht van Joker
Degenen zonder enig begrip van overtuigingskracht zeggen dat het publiek slim genoeg is om fictie van de werkelijkheid te scheiden en niet kan worden beïnvloed door wat ze op het scherm zien. Als cultuur veranderd kan worden door één enkele film, waarom deed de film dat dan niet? V voor Vendetta een soortgelijk effect hebben?
Een film als V voor Vendetta zou nooit hetzelfde effect kunnen bereiken, omdat het geweld als symbolisch, ideologisch en abstract beschouwt, en niet als emotioneel persoonlijk. V is niet een gewone man waar het publiek in woont; hij is een mythisch construct met duidelijkheid, planning en morele zekerheid. Zijn daden worden gepresenteerd als een allegorie, niet als een catharsis. De film creëert afstand door stilering, toespraken en openlijke politieke filosofie. Hierdoor blijven kijkers analyseren in plaats van identificeren.
grappenmaker is een totaal uniek staaltje screenwashing vanwege de manier waarop het die afstand verkleint, chaos verankert in intieme vernedering en emotionele wrok, waardoor massale gewelddadige vrijlating persoonlijk, spontaan en psychologisch herkenbaar aanvoelt in plaats van theatraal of ideologisch.
Was de impact van Joker opzettelijk?
Ik denk dat het belangrijk is om hier te zeggen dat het niet duidelijk is of het de bedoeling was om Amerika in eindeloze gewelddadige rellen te storten. Todd Philips toen hij maakte grappenmaker. Er is weinig bekend over de persoonlijke politieke opvattingen van Phillips; hij weigert te worden gecategoriseerd.
Het is mogelijk dat het doel van Philips iets anders was dan het doel dat hij bereikte. Het vervolg van de film suggereert inderdaad dat hij niet helemaal tevreden was met het effect dat zijn eerste film op de kijkers had. Joker 2 probeert veel van wat de eerste film deed ongedaan te maken, waarbij Joker als een fraudeur wordt onthuld en zijn volgers evenzeer.
Natuurlijk was Joker niet alleen verantwoordelijk voor een culturele verschuiving naar geweld. Door de COVID-lockdowns ontstond er een kruitvat, dat door onverantwoordelijke berichtgeving in de media in brand werd gestoken. Maar zouden de zaken net zo slecht zijn gegaan als nu, en zou dat nog jaren daarna zo blijven? grappenmaker was hij er op dat moment niet geweest om de relschoppers van tevoren te conditioneren?
Bekijk een van de relscènes uit grappenmaker. Kijk dan naar een protest in Portland, Oregon en vraag jezelf af of wat je ziet organisch is of gewoon grappenmaker cosplay.
grappenmaker heeft geen gewelddadig protest uitgevonden. Maar het deed iets dat aantoonbaar invloedrijker was: het zorgde ervoor dat gewelddadig protest begrijpelijk, mooi en emotioneel correct aanvoelde. Zodra de cultuur morele toestemming verleent, heeft de werkelijkheid de neiging te volgen en is er geen manifest vereist.
Gefeliciteerd, vurige maar vooral vreedzame demonstranten, jullie zijn geweest Gescreenwasht.
