Hieronder deelt Kati Morton vijf belangrijke inzichten uit haar nieuwe boek: Waarom blijf ik dit doen?: Leer de gewoonten af die ervoor zorgen dat je vastzit en ongelukkig bent.
Kati is een gediplomeerd therapeut, auteur en maker van inhoud. Al meer dan 14 jaar helpt ze mensen hun geestelijke gezondheid beter te begrijpen door middel van therapie en YouTube-video’s.
Wat is het grote idee?
Waarom vervallen we in dezelfde patronen – of het nu gaat om het behagen van mensen, perfectionisme of emotionele verdoving – zelfs als we weten zijn ze niet goed voor ons? Deze strategieën helpen ons ons veilig te voelen, maar door dat pantser te vervangen door innerlijke kracht kunnen we ons bewegen met vrijheid in plaats van met angst.
1. Controle is een overlevingsstrategie.
We beschouwen controle vaak als een persoonlijkheidskenmerk of staat van zijn. We zeggen dingen als: “Ik ben maar een controlefreak” of “Maak je geen zorgen, ik heb alles onder controle.” Maar controle is geen staat van zijn; zo hebben we leren overleven. Het is de manier waarop ons zenuwstelsel ons probeert te beschermen als het leven onvoorspelbaar aanvoelt.
Als kinderen hebben velen van ons geleerd dat goed, stil of perfect zijn ons helpt veilig of geliefd te blijven. Die patronen werden een onzichtbaar pantser. Dus als volwassenen doen we aan micromanagement, overdenken we onszelf en hebben we kritiek op onszelf – niet omdat we ervan genieten, maar omdat het diep van binnen nog steeds voelt als de manier om veilig te blijven.
Voor mij, als de dingen thuis buiten mijn controle leken, zou ik me concentreren op wat ik doe zou kunnen controle: mijn cijfers, hoe schoon mijn kamer was, hoe goed ik presteerde. Dat valse gevoel van controle hielp me om mezelf te kalmeren als al het andere onzeker voelde.
Als je dit begrijpt, verandert alles. In plaats van onszelf te schamen omdat we controle nodig hebben, kunnen we nieuwsgierig worden: Waartegen probeert deze controle mij te beschermen? Wat voelt op dit moment onvoorspelbaar in mijn leven? Die nieuwsgierigheid opent de deur naar dieper begrip. Wat we niet eerst begrijpen, kunnen we niet veranderen.
Wanneer we stoppen met vechten tegen onze patronen en ze beginnen te begrijpen, beseffen we dat er niets mis met ons is. We proberen gewoon verbonden en veilig te blijven. Controle was nooit het probleem; het was de beste poging van ons lichaam om ons te beschermen.
2. Mensen tevreden stellen gaat niet over aardig zijn.
Het behagen van mensen wordt vaak bestempeld als vriendelijkheid, iets dat we als ereteken dragen. Maar het is eigenlijk verkapte angst: angst voor afwijzing, verlating of conflict. Velen van ons leerden al vroeg dat het voldoen aan de behoeften van anderen de veiligste manier was om erbij te horen.
“Als we al onze energie besteden aan het anticiperen op wat anderen willen, verliezen we het contact met wat we willen.”
Ik dacht altijd dat het feit dat ik mensen behaagde, mij tot een goed mens maakte; dat het onbaatzuchtig en bewonderenswaardig was om anderen op de eerste plaats te zetten. Maar tijdens een therapiesessie vertelde mijn therapeut me iets waardoor ik helemaal stil stond. Ze zei: ‘Mensen plezieren is eigenlijk een vorm van manipulatie.’ Ik was geschokt. Maar hoe meer ik erover nadacht, hoe meer ik besefte dat ze gelijk had. Ik probeerde anderen niet gelukkig te maken, omdat het me zo veel kon schelen hoe zij zich voelden. Ik deed het omdat I kon geen enkel ongemak verdragen. Door hen te plezieren, kon ik mijn eigen angst beheersen.
Het behagen van mensen brengt ons niet dichter bij anderen; het koppelt ons los van onszelf. Wanneer we al onze energie besteden aan het anticiperen op wat anderen willen, verliezen we het contact met wat we willen. Na verloop van tijd kan dat leiden tot wrok, uitputting en zelfs depressie, omdat we een leven leiden dat er goed uitziet voor anderen, maar niet trouw voelt voor ons.
De eerste stap naar verandering is niet plotseling overal ‘nee’ tegen zeggen. Het is even pauzeren voordat je ‘ja’ zegt. Vraag jezelf af: Doe ik dit uit oprechte zorg en verlangen, of uit angst? Die kleine vraag helpt je waarde te scheiden van je nut.
Voor gezonde relaties hoef je niet te verdwijnen om geliefd te blijven. Het respecteren van je eigen behoeften is niet egoïstisch; het is de manier waarop je een echte verbinding opbouwt.
3. Perfectionisme is een bewegend doelwit.
Perfectionisme voelt vaak als de motiverende factor die ervoor zorgt dat we blijven streven. Maar daaronder schuilt een diep gevoel van niet genoeg. We streven naar onberispelijke prestaties omdat we geloven dat als we het eindelijk ‘goed kunnen doen’, we de aandacht of goedkeuring zullen verdienen waar we naar verlangden.
Het probleem is dat perfectie een bewegend doelwit is. Elke prestatie geeft een korte opluchting voordat de volgende “zou moeten” verschijnt. Dat komt omdat perfectionisme niet over succes gaat, maar over veiligheid. Geen fouten betekent geen kritiek. Alles goed doen voorkomt afwijzing.
“In plaats van te vragen: ‘Was het perfect?’, vraag: ‘Voelde ik me verbonden?'”
Voor mij begon perfectionisme al vroeg. Mijn vader werkte lange tijd buitenshuis en ik weet nog dat ik geloofde dat als ik dat maar deed alles perfect– als ik de eerste bandvoorzitter was of in het varsityteam zat – zou hij vaker naar huis willen komen. Ik dacht dat mijn prestaties op de een of andere manier zijn aanwezigheid konden verdienen. Het kostte me veel tijd om te beseffen dat zijn werkschema niets te maken had met hoe goed ik het deed, en dat ik mijn waarde niet hoefde te bewijzen.
Het tegengif voor perfectionisme is niet het verlagen van je normen, maar het verleggen van je focus van prestatie naar verbinding. In plaats van te vragen: “Was het perfect?”, kun je beter vragen: “Voelde ik me verbonden?”
Groei komt niet voort uit een vlekkeloze uitvoering; het komt voort uit de bereidheid om te komen opdagen, te proberen, te falen en te leren. Wanneer we onszelf toestaan mens te zijn, stoppen we met ons druk maken om onze waarde te verdienen en beginnen we te beseffen dat we altijd genoeg zijn geweest.
4. Onderdrukking is geen kracht.
Velen van ons (waaronder ikzelf) zijn opgegroeid met de overtuiging dat kalm, kalm en ‘goed’ blijven het volwassen was om te doen. Maar emotionele onderdrukking is geen kracht; het is zelfverlating.
Als we gevoelens onderdrukken, verdwijnen ze niet; ze worden gewoon in ons lichaam begraven en komen later naar voren als angst, prikkelbaarheid of burn-out. Emoties zijn geen slechte dingen. Het zijn signalen die ons vertellen wanneer iets belangrijk is, pijn doet of aandacht nodig heeft.
Op momenten dat ik alles te lang bij elkaar heb gehouden – stress doorstaan, frustratie negeren, doen alsof het goed met me gaat – vindt het altijd een uitweg. Meestal is het wanneer ik tv kijk en er een reclamespot over een ouder wordende hond verschijnt, en ik plotseling op de bank zit te snikken. Het gaat natuurlijk niet echt om de reclame; het zijn alle onuitgesproken, ongevoelde emoties die er eindelijk om vragen om gevoeld te worden.
Leren voelen betekent niet dat je de controle verliest. Het betekent dat je je vermogen vergroot om met ongemak om te gaan, zonder je door het ongemak te laten verteren. Dat is echte veerkracht.
“Het benoemen van emoties helpt bij het reguleren van het zenuwstelsel en zorgt ervoor dat ze minder overweldigend aanvoelen.”
Een eenvoudige oefening is om hardop te benoemen wat je voelt: ‘Ik voel me verdrietig’, ‘Ik voel me boos’, ‘Ik voel me bang.’ Het benoemen van emoties helpt het zenuwstelsel te reguleren en zorgt ervoor dat ze minder overweldigend aanvoelen. Na verloop van tijd bouwt dit een gevoel van intern vertrouwen op: Ik kan met mijn gevoelens omgaan in plaats van ervoor weg te rennen. Ware kracht gaat niet over onwrikbaar zijn. Het gaat erom dat je kunt buigen zonder te breken.
5. Genezing gaat over loslaten, niet over het verliezen van de controle.
Loslaten is moeilijk omdat het kan aanvoelen als een vrije val. Voor mensen (zoals ikzelf) die op controle hebben vertrouwd om te overleven, kan het loslaten van die greep onveilig voelen, zelfs als dat is wat we nodig hebben om te groeien.
Lange tijd heb ik gedacht dat loslaten betekende dat ik er niet om gaf, dat als ik me geen zorgen maakte of alles probeerde te regelen, dit betekende dat ik onverantwoordelijk of onverschillig was. Maar uiteindelijk besefte ik dat loslaten niet over opgeven gaat; het gaat over het herdefiniëren van hoe veiligheid eruit ziet. Het gaat erom dat ik erop kan vertrouwen dat ik er diep om kan geven zonder proberen elke uitkomst onder controle te houden. Die verschuiving van controle naar vertrouwen is een van de meest bevrijdende lessen van mijn leven geweest.
Loslaten gaat niet over chaos of onverschilligheid. Het gaat om vertrouwen: erop vertrouwen dat je het leven aankunt zoals het zich ontvouwt, zonder dat je elk detail hoeft te regelen. Het gaat over de overgang van hyperwaakzaamheid naar geloof.
Ik zie dit zo vaak, zowel bij mijn patiënten als bij mezelf. Er is controle die ons met beide benen op de grond houdt, zoals het stellen van grenzen of het creëren van structuur. En dan is er nog de controle die ons vasthoudt en ons ervan weerhoudt om contact op te nemen, nieuwe dingen te proberen of mensen binnen te laten. Genezing betekent opmerken wanneer controle je helpt je veilig te voelen… en wanneer het je ervan weerhoudt je leven te leiden.
“Die verschuiving van controle naar vertrouwen is een van de meest bevrijdende lessen van mijn leven geweest.”
Wanneer we de illusie van controle loslaten, maken we ruimte voor authenticiteit. Het doel is niet om te stoppen met zorgen of plannen maken; het is stoppen met leven uit angst. Omdat echte vrijheid niet gaat over het hebben van controle over alles, maar over het niet langer nodig hebben ervan.
Geniet van onze volledige bibliotheek met Book Bites – gelezen door de auteurs! – in de Volgende Big Idea-app.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk in Volgende grote ideeënclub tijdschrift en is met toestemming herdrukt.
