Tegen de tijd De X-bestanden in 2002 de eerste reeks van negen seizoenen beëindigde, was de bovennatuurlijke sci-fi-procedure grotendeels opraken. De oorspronkelijke sterren David Duchovny en Gillian Anderson waren beiden lange tijd afwezig, terwijl de langlopende “mythologische” verhaallijnen veel te ingewikkeld waren geworden, met meerdere overlappende verklaringen voor de enorme samenzweringen over buitenaardse invasies die FBI-agenten Fox Mulder (Duchovny) en Dana Scully (Anderson) onderzochten. De daaropvolgende film uit 2008 De X-Files: ik wil geloven bood niet veel verbetering, ondanks het terugbrengen van Duchovny en Anderson en het focussen op een op zichzelf staand verhaal. Het is dus niet verrassend dat fans sceptisch waren over de revival van de serie uit 2016 op Fox, zelfs met zowel originele sterren als veel oude schrijvers en producenten aan boord.
Tien jaar geleden ging het tiende seizoen van zes afleveringen in première met ‘My Struggle’, geschreven en geregisseerd door X-bestanden Schepper Chris Carteren gaat verder waar hij was gebleven met zijn steeds evoluerende mythologie. Het is duidelijk bedoeld om de gloriedagen van de show op te roepen, waarbij dezelfde openingsscène wordt hergebruikt en een van de beroemdste UFO-incidenten aller tijden opnieuw wordt bekeken: de vermeende crash van een buitenaards schip in 1947 in Roswell, New Mexico. Als X-bestanden mythologie-afleveringen gaan, “My Struggle” valt ergens in het midden, maar het heroriënteert de show vol vertrouwen voor een nieuw decennium met behoud van de essentiële elementen.
“Eigenlijk bewijs is vreemd genoeg moeilijk te vinden”, zegt Mulder weemoedig over de jarenlange zoektocht van het duo naar de waarheid over buitenaardse wezens op aarde. X-bestanden fashion roept “My Struggle” vooral meer vragen op. Maar Carter heeft een idee van hoe de focus van de show op complottheorieën was verschoven van marginale sci-fi-nieuwsgierigheid naar een politiek vlampunt. De terugkeer van Mulder en Scully in de zaken komt via Tad O’Malley (Joel McHale), een Alex Jones-achtige talkshowpresentator die extreemrechtse gespreksonderwerpen verkondigt, samen met ideeën over UFO-doofpotten. O’Malley is een oplichter die rijk is geworden door zijn lichtgelovige publiek op te hitsen, maar hij is ook een echte gelovige met echte kennis over buitenaardse technologie.
O’Malley’s informatie is slechts een manier om Mulder en Scully weer bij elkaar te brengen bij de FBI en hen te herenigen met hun oude baas, Walter Skinner (Mitch Pileggi). Het schrijven in “My Struggle” is soms ongemakkelijk, maar Duchovny en Anderson stappen met gemak terug in hun oude rollen, en hun dynamiek heeft een vermoeide, doorleefde kwaliteit die alleen kan voortkomen uit zoveel jaren samenwerken. De X-bestanden Schrijvers hadden altijd moeite om de relatie tussen Mulder en Scully in evenwicht te brengen, en de uiteindelijke romance van het paar was nooit zo bevredigend als de plagerige mogelijkheid ervan. Ik zie ze als een gevestigd stel Ik wil geloven voelde zich gedwongen, en Carter koos er wijselijk voor om ze na het uiteenvallen opnieuw te introduceren, waardoor de productieve spanning van hun interacties terugkwam zonder hun complexe geschiedenis te vergeten.
Mulder en Scully hebben een vermoeidere, meer doorleefde band in de heropleving van de serie.
20e-eeuwse vos
Die geschiedenis omvat ook hun zoon William, wiens conceptie en geboorte verwikkeld zijn in een van de meest overspannen mythologieën van de serie. William’s ware identiteit en verblijfplaats dienen als een overkoepelend mysterie gedurende de twee revival-seizoenen, maar dat weerhoudt de show er niet van om in individuele afleveringen zijn kenmerkende omwegen te nemen. Als de revival een paar jaar later was begonnen, zou deze waarschijnlijk in première zijn gegaan op een streamingdienst en zich uitsluitend op het geserialiseerde verhaal hebben gericht. Maar op Fox De X-bestanden functioneerden nog steeds als procedureel, en de ongebruikelijke ‘monster van de week’-afleveringen waren opnieuw sterker dan de mythologische hoofdstukken.
Die ongebruikelijke afleveringen begonnen direct na ‘My Struggle’, terwijl Mulder en Scully weer gingen onderzoeken wat een plaatselijke agent ‘spookachtige gevallen’ noemt. Ze gaan van de nieuwste buitenaardse samenzwering tot een mysterieuze zelfmoord bij een geneticabedrijf, en deze op zichzelf staande verhalen brengen de speelse humor en creatieve beelden terug die het beste van de eerdere seizoenen kenmerkten.
De revival maakt ruimte voor ongebruikelijke, op zichzelf staande afleveringen zoals ‘The Lost Art of Forehead Sweat’.
20e-eeuwse vos
Vooral in het elfde seizoen met tien afleveringen leveren Carter en de rest van het creatieve team grappige, enge en vreemde afleveringen die profiteren van de vloeibaarheid van het format. Fanfavoriete schrijver Darin Morgan keerde terug voor twee scherp komische afleveringen, waaronder ‘The Lost Art of Forehead Sweat’, waarin op sluwe wijze de samenzweerderige neigingen van de show worden gehekeld, via een zogenaamde vergeten agent van het X-Files-team, gespeeld door Brian Huskey.
Ruimte maken voor formele experimenten zoals die van Morgan – of “Rm9sbG93ZXJz”, een briljante, bijna dialoogvrije horrorkomedie waarin Mulder en Scully het opnemen tegen verraderlijke AI op verschillende slimme apparaten – is de reden waarom deze twee revival-seizoenen veel succesvoller zijn dan fans misschien hadden verwacht. Deze afleveringen sluiten nu naadloos aan bij de serie als geheel, wat leidt tot een finale die zowel frustrerend als bevredigend is. Het was niet perfect, maar een show die in 2002 volkomen uitgeput leek, bleek veertien jaar later verrassend belangrijk.
