In Davos stellen Amerikaanse bondgenoten een wankelende wereldorde in vraag: NPR

DAVOS, Zwitserland – Het was een van de meest volatiele weken voor de trans-Atlantische betrekkingen in de recente geschiedenis, gekenmerkt door een reeks ontwrichtende verklaringen van president Trump die de mondiale markten in beroering brachten en de betrekkingen met enkele van Amerika’s nauwste bondgenoten onder druk zetten – over onderwerpen die varieerden van Groenland tot Gaza.

De diplomatieke whiplash was volop te zien in het Zwitserse skigebied Davos, waar het jaarlijkse World Economic Forum zich afspeelde tegen de achtergrond van groeiende onzekerheid over de rol van Amerika als wereldleider onder de westerse democratieën. Tegen de tijd dat de vertraagde helikopter van president Trump in de Alpensneeuw landde, was een groot deel van de schade – althans diplomatiek – al aangericht.

In de weken voorafgaand aan de bijeenkomst, af en toe spontaan opmerkingen van Trump en het Witte Huis-personeel over een mogelijke Amerikaanse militaire overname van Groenland had zijn hoogtepunt bereikt in hernieuwde tariefdreigingen tegen acht Europese landen.

Door de ongekende presidentiële retoriek hadden de bondgenoten moeite om de Amerikaanse bedoelingen te interpreteren, terwijl de mondiale financiële markten nerveus reageerden en diplomaten zich afvroegen hoe duurzaam de al lang bestaande Amerikaanse verplichtingen waren geworden.

Een openhartige toespraak uit Canada

Dat onbehagen werd vervolgens openlijk geuit door verschillende leiders in Davos. De Canadese premier Mark Carney betoogde dat de economische en veiligheidsarchitectuur van na de Tweede Wereldoorlog op een manier aan het instorten was waardoor middelgrote landen, zoals Canada, opnieuw in de problemen kwamen.

‘Laat ik eerlijk zijn: we zitten midden in een breuk, niet in een transitie’ Carney vertelde de afgevaardigden in de grote congreszaal van het forum. “Grote mogendheden zijn begonnen economische integratie als wapens te gebruiken – tarieven als hefboom, financiële infrastructuur als dwang, toeleveringsketens als kwetsbaarheden die moeten worden uitgebuit.”

Carney waarschuwde dat de op regels gebaseerde internationale orde die tientallen jaren lang de rivaliteit tussen grote mogendheden had helpen beheersen ‘aan het vervagen is’, en dat landen als de zijne er niet langer van uit konden gaan dat de Verenigde Staten op betrouwbare wijze zouden optreden als de stabiliserende kracht van het systeem.

Franse president Emmanuel Macron maakte een soortgelijke opmerkingwaarbij het moment wordt omschreven als een moment van historische politieke en veiligheidsonzekerheid. “We bereiken een tijd van instabiliteit en onevenwichtigheden, zowel vanuit veiligheids- en defensieoogpunt als vanuit economisch oogpunt”, zei hij tegen het publiek in Davos, bestaande uit mondiale beleidsmakers en zakenlieden.

Macron koppelde deze onevenwichtigheden aan een bredere democratische terugtrekking en een heropleving van de geopolitieke confrontatie, wat hij ‘een verschuiving naar een wereld zonder regels noemde, waar het internationale recht met voeten wordt getreden en waar het enige recht dat er toe lijkt te doen dat van het sterkste is’. Het was een karakterisering die Macron twee jaar geleden bedoeld zou hebben voor leiders als presidenten Xi Jinping en Vladimir Poetin – maar voor velen in het publiek leek het deze week ook president Trump te zijn.

Toen de Amerikaanse opperbevelhebber een dag later op datzelfde podium verscheen, gaf hij een heel andere interpretatie, met het argument dat ruwe militaire en economische macht – in plaats van verbale geruststelling – de sleutel was tot het in stand houden van veiligheidspartnerschappen.

“We willen sterke bondgenoten, geen ernstig verzwakte bondgenoten. We willen dat Europa sterk is.” zei Trumpterwijl hij een beroep deed op zijn eigen Schotse en Duitse afkomst. “Uiteindelijk zijn dit kwesties van nationale veiligheid, en misschien maakt geen enkel actueel onderwerp de situatie duidelijker dan wat er momenteel aan de hand is met Groenland.”

In dezelfde toespraak leek Trump dat definitief te doen een Amerikaanse invasie van Groenland uitsluiteneen semi-autonoom gebied van Denemarken, een NAVO-bondgenoot. Maar hij bleef het beheer van Denemarken over het strategisch belangrijke Arctische gebied in twijfel trekken. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte kwam snel in actie om de spanningen weg te nemen tijdens een bijeenkomst die volgde, waarna Trump op sociale media kon verklaren dat er een deal over de veiligheid in het Noordpoolgebied was gesloten – met vrijwel geen publieke details. Trump zei ook dat hij zich had teruggetrokken uit de nieuwe tarieven die hij van plan was op te leggen aan goederen uit Europese landen.

De politieke leiders van Denemarken zeiden later dat Rutte niet namens hen sprak, wat alleen maar het soort diplomatieke dubbelzinnigheid versterkte dat de perceptie van de Amerikaanse regering, vooral in Europa, heeft achtervolgd.

Trump maakte later op sociale media bekend dat hij een uitnodiging aan Canada om zich bij hem aan te sluiten, introk Raad van Vrede om te werken aan het stabiliseren van het naoorlogse Gaza en mogelijk andere conflicten, een initiatief dat Trump in Davos aanprees.

Zelenskyy roept Europa op om meer te doen

Niettemin had de hele episode de zorgen binnen het NAVO-bondgenootschap over de voorspelbaarheid en het vertrouwen van de VS al vergroot. Voor de Oekraïense president Volodymyr Zelensky onderstreepten dergelijke zorgen een frustratie die hij herhaaldelijk heeft geuit sinds de grootschalige invasie van Rusland bijna vier jaar geleden.

‘Europa houdt ervan om over de toekomst te praten, maar vermijdt het om vandaag actie te ondernemen, actie die bepaalt wat voor soort toekomst we zullen hebben’ zei Zelensky tijdens zijn eigen keynote speech nadat hij donderdag in Zwitserland aankwam. “Dat is het probleem.”

Voor de Oekraïense leider is het niet alleen een kwestie van strategie, maar ook van geloofwaardigheid, op een moment waarop de Amerikaanse politieke aandacht steeds meer wordt afgeleid en Europese regeringen af ​​en toe wantrouwig blijven tegenover het uitoefenen van harde macht.

De week in Davos begon met scherpe marktreacties en diplomatieke schokken, en eindigde zonder duidelijke oplossing. Wat in plaats daarvan bleef hangen, was een vraag die steeds vaker werd geuit door Amerikaanse bondgenoten, zowel publiekelijk als privé: of de verstoringen van de afgelopen dagen tijdelijke turbulentie zijn – of een bewijs van een meer permanente verschuiving in het mondiale leiderschap die ze nu moeten voorbereiden om grotendeels op eigen kracht te navigeren.