Nadat hij al zijn verbeeldingskracht voor het maken van films erin had gestopt Visueel weelderige ‘Bram Stoker’s Dracula’ uit 1992 het creatieve vuur leek uit te gaan in de ziel van Francis Ford Coppola. Hij zat vier jaar tussen de films door, en toen hij weer opdook, was dat met ‘Jack’, een afschuwelijk stukje namaak Hollywood-sentiment met Robin Williams in de hoofdrol als een adolescent die lijdt aan een ziekte (progeria, eigenlijk) waardoor hij snel ouder wordt. Hoewel Coppola zijn genegenheid voor de film blijft uiten, voelde het als een loonstrookje van een kunstenaar die wilde werken, maar niet noodzakelijkerwijs iets wilde creëren.
Coppola verloste zichzelf het jaar daarop door John Grishams formuleachtige pageturner, ‘The Rainmaker’, om te zetten in een verrassend gestructureerd juridisch drama, uitgedost met kleurrijke vertolkingen van krachtige acteurs als Danny DeVito, John Voight, Mary Kay Place, Mickey Rourke en Roy Scheider. Maar de hele film had gemakkelijk kunnen instorten als Coppola Matt Damon niet in zijn eerste hoofdrol had gecast. Op 26-jarige leeftijd is Damon nog steeds jongensachtig, maar hij is enorm sympathiek als een underdog, niet-verbonden advocaat die een zaak op zich heeft genomen die, indien vakkundig vervolgd, een grote, gewetenloze zorgverzekeraar ernstige schade zou kunnen toebrengen.
“The Rainmaker” was een handige terugkeer naar vorm voor Coppola. Het bewees dat hij nog steeds een behendige filmmaker was, een opmerkzaam waarnemer van menselijk gedrag en een eersteklas acteursregisseur. En hoewel het een enorm bevredigende film is, voelde het ook als een slagoefening. Was dit de opwarmer voor zijn langlopende epos ‘Megalopolis’? Nee. Het was het begin van een pauze van tien jaar die eindigde met het ondoorgrondelijke fantasy/drama uit 2007, ‘Youth Without Youth’. Coppola maakte het met een klein budget van $ 1 miljoen, maar zijn torenhoge status stelde hem in staat duur talent te casten, waaronder Matt Damon. Is het een horloge waard?
Matt Damon geeft even energie aan Coppola’s slaperige Youth Without Youth
‘Jeugd Zonder Jeugd’ is gebaseerd op een novelle van de Roemeense godsdienstwetenschapper Mircea Eliade. Het is een compacte, moeilijke tekst, maar er zit wel een haakje in! In 1938 reist de 70-jarige hoogleraar taalkunde Dominic Matai (Tim Roth), die gelooft dat zijn levenswerk een complete verspilling is geweest, naar Boekarest om zelfmoord te plegen in de geboortestad van zijn ware liefde, Laura (Alexandra Maria Lara). Voordat hij door zelfmoord kan sterven, wordt hij getroffen door de bliksem, waardoor hij paranormale krachten krijgt. Wanneer de nazi’s horen van zijn buitenzintuiglijke capaciteiten, proberen ze zijn gaven te exploiteren als middel om de oorlog te winnen. En dan gaat de film op de saaist denkbare manier in de war.
Damon duikt kort op als de ambitieuze verslaggever van het tijdschrift “Life” Ted Jones, die Matai probeert over te halen voor een interview dat de geallieerden tijdens de Tweede Wereldoorlog ten goede zou kunnen komen. Het is een van de beste scènes uit de film, al was het maar omdat Damons energie de film van Coppola uit zijn doordringende lethargie schudt. Maar het is te weinig, te laat. De film kan niet uit zijn navelstarende verdoving worden gewekt. En het leverde Coppola enkele van zijn meest vernietigende recensies op sinds ‘Jack’.
In een interview met Rolling Stone in 2024 typeerde Coppola ‘Youth Without Youth’ als een ’test’, een test die hem in wezen zou heropvoeden en opnieuw bedraden als filmmaker. Het is zeker een testfilm. Ik steun Coppola elke keer weer, en heb waarde gevonden in inspanningen in de late carrière als ‘Tetro’, ‘Twixt’ en de uiterst fascinerende mislukking die ‘Megalopolis’ is. Ik haal bijna niets uit ‘Jeugd zonder jeugd’. Maar als het Coppola’s liefde voor het vak nieuw leven inblazen, was het een film die zeker de moeite waard was om te maken.
