NUUK, Groenland — Een jaar geleden, dagen voordat Donald Trump de macht heroverde, het hoofd van de Deense Volkspartij maakte een reis naar Mar-a-Lago. Morten Messerschmidt dacht dat hij en Trump een gemeenschappelijke visie deelden over de gevaren van de Europese integratie. Samen, zo zei hij destijds tegen de lokale media, zouden ze het Westen weer groot kunnen maken.
In Europa dacht Messerschmidt, net als in de Verenigde Staten, dat het de ‘nationale suverænitet’ – nationale soevereiniteit – was die landen, groot en klein, door de eeuwen heen de instrumenten had gegeven om hun cultuur, tradities en instellingen op te bouwen. Dat waren de waarden die conservatieve bewegingen op het hele Europese continent proberen te beschermen.
Maar Messerschmidt bevindt zich nu in de verdediging. De extreemrechtse politicus neemt plotseling afstand van een Amerikaanse president die het afgelopen jaar af en toe agressieve pogingen heeft ondernomen om Groenland te annexeren, waarbij hij zich richt op de Deense grenzen die al ongeveer 300 jaar bestaan.
Trump trok zich deze week terug van militaire dreigementen tegen het eiland. “Het is totale toegang – er komt geen einde aan”, zei hij donderdag in een interview met Fox Business. Op de vraag of hij nog steeds van plan was het eiland te verwerven, antwoordde Trump: “Het is mogelijk. Alles is mogelijk.”
Ondanks de fixatie van Trump op Groenland sinds zijn eerste termijn, weigerde hij afgelopen januari een ontmoeting met Messerschmidt in Mar-a-Lago. In plaats daarvan besprak de Deense politicus de kwestie met Marla Maples, de ex-vrouw van de president.
“Mij afbeelden als iemand die een ander doel dient dan Denemarken, en die sympathiseert met bedreigingen voor ons koninkrijk, is ongezond”, schreef Messerschmidt dit weekend op Facebook. “Het is laster.”
De Deense Volkspartij is een van de vele extreemrechtse groeperingen in heel Europa, die zich in hun fervente verzet tegen immigratie en aanverwante kwesties aansloten bij de MAGA-beweging van Trump, en plotseling in opstand kwamen tegen een regering die zij ooit als een ideologische bondgenoot beschouwde.
De stappen van de president dwingen hen nu om hun alliantie met Trump te verzoenen met een kernprincipe van politiek rechts, dat nationalisme grotendeels wordt bepaald door mensen en zich over historische tijdsperioden afspeelt – of zoals Trump tijdens zijn campagne vaak zei: “zonder grens heb je geen land.”
“Donald Trump heeft een fundamentele campagnebelofte geschonden – namelijk zich niet te bemoeien met andere landen”, zei Alice Weidel, medeleider van de Duitse extreemrechtse Alternative für Deutschland Partij (AfD), in Berlijn. Haar collega voegde eraan toe: “Het is duidelijk dat de methoden van het Wilde Westen moeten worden afgewezen.”
De breuk zou de eigen doelstellingen van de regering-Trump in gevaar kunnen brengen voor een toekomstig Europa dat conservatiever is en op één lijn ligt met de Republikeinse Partij – een plan dat steunde op het stimuleren van precies dezelfde partijen die nu hun banden met de president in twijfel trekken.
In zijn nationale veiligheidsstrategiegepubliceerd in november, zei het Witte Huis dat het “weerstand zou cultiveren tegen het huidige traject van Europa binnen de Europese naties”, in de hoop “het Europese beschavingszelfvertrouwen en de westerse identiteit” te herstellen.
En het is niet duidelijk of het besluit van de president om zijn meest agressieve dreigementen terug te draaien voldoende is om de diplomatieke schade te beperken. “Het proces om tot deze overeenkomst te komen heeft duidelijk het vertrouwen tussen de bondgenoten geschaad”, zei Rishi Sunak, voormalig premier van het Verenigd Koninkrijk en leider van de Conservatieve Partij, donderdag tegen Bloomberg.
De drukcampagne van Trump, waarin hij Oekraïne ertoe aanzette de door het revanchistische Rusland hertekende grenzen te accepteren, had de betrekkingen tussen zijn binnenste kring en de extreemrechtse bewegingen in Europa al onder druk gezet. Maar verschillende prominente rechtse leiders zeggen dat zijn agressieve houding tegenover Groenland een brug te ver was.
Woensdag liet Trump in Zwitserland, als reactie op de groeiende zorgen over het plan, nog steeds dreigementen in de lucht hangen, waarbij hij de Europese leiders waarschuwde dat hij zich “het zou herinneren” als ze een Amerikaanse overname zouden blokkeren.
“Vrienden kunnen het privé oneens zijn, en dat is prima – dat hoort bij het leven, hoort bij de politiek”, zei Nigel Farage, leider van de extreemrechtse partij Reform UK in Groot-Brittannië, eerder deze week tegen House Speaker Mike Johnson in Londen. “Maar om een Amerikaanse president te hebben die met tarieven dreigt, tenzij we het erover eens zijn dat hij Groenland op de een of andere manier kan overnemen, zonder dat het zelfs maar de toestemming van de bevolking van Groenland lijkt te krijgen – ik bedoel, dit is een zeer vijandige daad.”
In Frankrijk zei het hoofd van de extreemrechtse partij van Marine Le Pen, National Rally, dat de Verenigde Staten Europa “een keuze hadden gegeven: afhankelijkheid accepteren, vermomd als partnerschap, of optreden als soevereine machten die in staat zijn onze belangen te verdedigen.”
Met overzeese gebieden in de Stille, Caribische en Indische Oceaan heeft Frankrijk, na de Verenigde Staten, de grootste maritieme exclusieve economische zone ter wereld. Als Trump Groenland met geweld kan veroveren, wat houdt hem, of welke andere grote macht dan ook, tegen om de Franse eilanden te veroveren?
“Wanneer een Amerikaanse president een Europees grondgebied bedreigt terwijl hij handelsdruk uitoefent, is er geen sprake van dialoog, maar van dwang. En onze geloofwaardigheid staat op het spel”, aldus de jonge leider van de partij, Jordan Bardella.
“Groenland is een strategische spil geworden in een wereld die terugkeert naar de imperiale logica”, voegde hij eraan toe. “Vandaag inleveren zou een gevaarlijk precedent scheppen.”
