Tientallen van de grote rivieren ter wereld worden zo zwaar onttrokken dat ze vaak droogvallen voordat ze de zee bereiken. Meer dan de helft van alle grote meren krimpt, en de meeste van de belangrijkste ondergrondse bronnen ter wereld gaan onomkeerbaar achteruit, omdat landbouwpompen water afvoeren dat eeuwen of zelfs duizenden jaren nodig heeft gehad om zich op te hopen.
In een rapport van deze week waarschuwen VN-wetenschappers dat de wereld een nieuw tijdperk van ‘mondiaal waterfaillissement’ is binnengegaan – een term die op krachtige wijze de urgentie onderstreept van de inspanningen die nodig zijn om te beschermen wat er nog over is.
“Te lang hebben we buiten onze hydrologische stand geleefd”, zegt hoofdauteur Kaveh Madani, directeur van het Instituut voor Water, Milieu en Gezondheid van de VN-universiteit.
Op basis van uitgebreid onderzoek zegt het rapport dat steeds meer regio’s in de wereld feitelijk al hun waterrekeningen te hoog uitgeven, en dat hun reserves afnemen. De term ‘watercrisis’ wordt vaak lokaal en mondiaal gebruikt, maar volgens de wetenschappers duidt dit op een tijdelijke noodsituatie waarvan een regio zich kan herstellen, terwijl veel delen van de wereld het water buiten veilige grenzen uitputten en nu failliet zijn of bijna failliet zijn.
Veel rivieren, meren, aquifers en wetlands zijn voorbij de ‘omslagpunten’ geduwd en kunnen niet meer terugveren, aldus het rapport.
“Miljoenen boeren proberen meer voedsel te verbouwen uit krimpende, vervuilde of verdwijnende waterbronnen”, zegt Madani.
Naar schatting wordt 70% van het water wereldwijd gebruikt voor de landbouw. Wanneer de watervoorraden uitgeput raken, kan dit instortende economieën, ontheemding en conflicten betekenen. De rapport zegt dat ongeveer 3 miljard mensen, en meer dan de helft van de mondiale voedselproductie, geconcentreerd zijn in gebieden waar de watervoorraden afnemen.
De wetenschappers zeggen dat meer dan de helft van de grote meren ter wereld sinds de jaren negentig is gekrompen. Ongeveer 35% van de natuurlijke wetlands op aarde, bijna zo groot als de Europese Unie in totaal, is sinds de jaren zeventig weggevaagd.
Het overmatig oppompen van grondwater heeft geleid tot langdurige dalingen in ongeveer 70% van de belangrijkste watervoerende lagen ter wereld, en in veel gebieden zorgt deze afname ervoor dat het land zinkt. Landdaling als gevolg van het overpompen van grondwater vindt volgens het rapport plaats over meer dan 2,3 miljoen vierkante kilometer, bijna 5% van het mondiale landoppervlak. Dit vermindert permanent wat de aquifers kunnen bevatten en verergert ook het risico op overstromingen.
Ongeveer 4 miljard mensen kampen minstens één maand per jaar met ernstige waterschaarste.
Waterfaillissement is niet alleen een probleem in de droge gebieden van de wereld, zei Madani. “Net als bij een financieel faillissement gaat het niet om hoe rijk of arm je bent. Het gaat erom hoe je je budget beheert.”
En in veel regio’s overtreft het water dat mensen jaar na jaar gebruiken voortdurend het aanbod, waardoor het budget feitelijk wordt gebroken.
Het rapport wijst op de Colorado-rivier en de uitgeputte reservoirs, waarvan Californië en andere westerse staten afhankelijk zijn, als symbolen van te veel beloofd water. Andere hotspots van chronisch overmatig gebruik zijn onder meer delen van Zuid-Azië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
“We moeten prioriteit geven aan het voorkomen van verdere schade aan onze resterende spaargelden”, zei Madani. “Door de realiteit van het waterfaillissement te erkennen, kunnen we eindelijk de moeilijke keuzes maken die mensen, economieën en ecosystemen zullen beschermen. Hoe langer we uitstellen, hoe groter het tekort wordt.”
Waterfaillissement wordt ook veroorzaakt door ontbossing, verlies van wetlands en vervuiling, aldus de onderzoekers. Deze problemen worden nog verergerd door de klimaatverandering, die de watercyclus op zijn kop zet en tot ernstigere droogtes en overstromingen leidt.
De rapport werd vrijgelaten vóór a VN-waterconferentie in de Verenigde Arabische Emiraten in december.
Madani schreef ook een peer-reviewed boek artikel deze week wordt een definitie van waterfaillissement gepresenteerd, waarbij wordt gezegd dat de term een diagnose is om “de ernst van het probleem en de urgentie van een transformatieve nieuwe start over te brengen.”
De bancaire analogie die in het rapport wordt gebruikt, wijst volgens hem op oplossingen die vergelijkbaar zijn met het beheren van een financieel faillissement: het behoud van het resterende kapitaal terwijl de uitgaven worden verlaagd.
Oplossingen voor het omgaan met uitgeputte waterbronnen zullen per regio verschillen, zei Madani, en zullen rekening moeten houden met de realiteit dat “het simpelweg wegnemen van water van boeren werkloosheid, onmiddellijke spanning en chaotische situaties kan betekenen”, en dat boeren en anderen hulp nodig hebben om minder water te gebruiken en zich aan te passen.
In een gerelateerd studie Vorig jaar gepubliceerd, analyseerden wetenschappers meer dan twintig jaar aan satellietgegevens en ontdekten dat grote delen van de wereld zoet water verliezen en droger worden.
In een recente Rapport van de WereldbankVolgens onderzoekers is het mondiale watergebruik “tussen 2000 en 2019 met 25 procent gestegen, waarbij ongeveer een derde van deze toename plaatsvond in regio’s die al uitdrogen.”
Jay Famiglietti, een hydroloog en professor aan de Arizona State University, zei dat het omarmen van de term waterfaillissement “een briljante manier is om duidelijk te maken dat de watervoorraden slecht beheerd zijn, overmatig gebruikt zijn en niet langer beschikbaar zijn voor huidige en toekomstige generaties.”
Hij zei dat waterexperts moeite hebben om de juiste ‘haak’ te vinden om de ernst en urgentie van het probleem over te brengen, en dat het waterfaillissement belooft aan te slaan.
