Japan herstart ’s werelds grootste kerncentrale terwijl de herinneringen aan Fukushima opdoemen

Japan heeft voor het eerst sinds de ramp in Fukushima in 2011 het land dwong al zijn reactoren te sluiten, de activiteiten van de grootste kerncentrale ter wereld opnieuw opgestart.

Het besluit om reactor nummer 6 in Kashiwazaki-Kariwa, ten noordwesten van Tokio, opnieuw op te starten, was ondanks zorgen over de veiligheid van de lokale bewoners.

Het werd een dag uitgesteld vanwege een alarmstoring en zal volgende maand commercieel gaan opereren.

Japan was sterk afhankelijk van de import van energie en was een van de eersten die kernenergie toepaste. Maar in 2011 moesten alle 54 Japanse reactoren worden gesloten nadat de krachtigste aardbeving ooit had geleid tot een kernsmelting in Fukushima, wat een van de ergste kernrampen in de geschiedenis tot gevolg had.

Dit is het laatste deel van de herstart van de Japanse kernenergie, die nog een lange weg te gaan heeft.

De zevende reactor in Kashiwazaki-Kariwa zal naar verwachting pas in 2030 weer operationeel zijn, en de andere vijf kunnen worden ontmanteld. Daardoor beschikt de centrale over veel minder capaciteit dan ze ooit had toen alle zeven reactoren operationeel waren: 8,2 gigawatt.

De kernsmelting in Fukushima Daiichi, 220 kilometer ten noordoosten van Tokio aan de kust, leidde tot radioactieve lekkage. Lokale gemeenschappen werden geëvacueerd en velen zijn niet teruggekeerd, ondanks officiële garanties dat het veilig was om dat te doen.

Critici zeggen dat de eigenaar van de fabriek, Tokyo Electric Power Company, oftewel Tepco, niet voorbereid was en dat de reactie van hen en de overheid niet goed gecoördineerd was. Een onafhankelijk regeringsrapport noemde het een “door de mens veroorzaakte ramp” en gaf Tepco de schuld, hoewel een rechtbank later drie van hun leidinggevenden vrijsprak van nalatigheid.

Toch voedden de angst en het gebrek aan vertrouwen het publieke verzet tegen kernenergie, en Japan schortte al zijn reactoren op.

Het land heeft de afgelopen tien jaar geprobeerd deze energiecentrales wakker te schudden, omdat het ernaar streeft om in 2050 een netto nuluitstoot te bereiken.

Sinds 2015 heeft Japan 15 van de 33 operationele reactoren opnieuw opgestart. De Kashiwazaki-Kariwa-fabriek is de eerste van Tepco-fabrieken die weer wordt opgestart.

Vóór 2011 was kernenergie goed voor bijna 30% van de Japanse elektriciteitsproductie en het land was van plan om dat tegen 2030 op te voeren tot 50%. Zijn energieplan onthulde vorig jaar een tammer doel: het wil dat kernenergie tegen 2040 in 20% van zijn elektriciteitsbehoefte zal voorzien.

Zelfs dat kan lastig zijn.

Het mondiale momentum rond kernenergie neemt toe, waarbij de Internationale Organisatie voor Atoomenergie schat dat de kernenergiecapaciteit van de wereld tegen 2050 ruimschoots zou kunnen verdubbelen. In Japan was kernenergie in 2023 goed voor slechts 8,5% van de elektriciteit.

Premier Sanae Takaichi, die in oktober aantrad, heeft het belang van kernenergie voor de zelfvoorziening van Japan op energiegebied benadrukt. Vooral omdat het verwacht dat de vraag naar energie zal stijgen als gevolg van datacenters en de productie van halfgeleiders.

De Japanse leiders en hun energiebedrijven hebben lange tijd aangedrongen op kernenergie. Ze zeggen dat het betrouwbaarder is dan hernieuwbare energie zoals zonne- en windenergie, en beter geschikt voor het bergachtige terrein van Japan. Maar critici zeggen dat de nadruk op kernenergie ten koste is gegaan van het investeren in hernieuwbare energiebronnen en het terugdringen van de uitstoot.

Nu Japan probeert zijn ambities op het gebied van kernenergie nieuw leven in te blazen, zijn de kosten voor het runnen van de reactoren enorm gestegen, deels als gevolg van nieuwe veiligheidscontroles die forse investeringen vereisen van bedrijven die fabrieken opnieuw willen opstarten.

“Kernenergie wordt veel duurder dan ze ooit hadden gedacht”, zegt dr. Florentine Koppenborg, senior onderzoeker aan de Technische Universiteit van München.

De overheid zou de kosten kunnen subsidiëren, of ze kunnen doorberekenen aan de consumenten – beide onverteerbare opties voor de Japanse leiders, die al tientallen jaren de betaalbaarheid van kernenergie prijzen. Een dure energierekening zou de overheid ook kunnen schaden in een tijd waarin huishoudens protesteren tegen de stijgende kosten.

“De handen van de regering zijn gebonden als het gaat om het financieel ondersteunen van kernenergie, tenzij ze bereid is terug te komen op een van de belangrijkste verkoopargumenten”, zegt Koppenborg.

“Ik denk dat de heropleving van de kernenergie in Japan een druppel op een hete steen is, omdat het het grotere beeld van de achteruitgang van de kernenergie in Japan niet verandert.”

Naast de angst voor een nieuwe ramp als Fuksuhima heeft een reeks schandalen ook het vertrouwen van het publiek geschaad.

Vooral de Kashiwazaki-Kariwa-fabriek was bij een aantal daarvan verwikkeld. In 2023 verloor een van de medewerkers een stapel documenten nadat hij deze op zijn auto had gelegd en vergat dat deze er lag voordat hij wegreed. In november werd ontdekt dat een ander vertrouwelijke documenten verkeerd had behandeld.

Een woordvoerder van Tepco zei dat het bedrijf de incidenten heeft gerapporteerd aan de Nuclear Regulation Authority (NRA), en voegde eraan toe dat het tot doel had het veiligheidsbeheer te blijven verbeteren.

Deze onthullingen zijn “een goed teken” voor transparantie, zegt Koppenborg. Maar ze laten ook zien dat “Tepco moeite heeft om zijn manier van doen (en) de manier waarop het veiligheid benadert te veranderen”.

Eerder deze maand heeft de NRA haar onderzoek naar het herstarten van kernreactoren in de Hamaoka-fabriek van Chubu Electric in centraal Japan opgeschort, nadat bleek dat het bedrijf bij zijn tests aardbevingsgegevens had gemanipuleerd. Het bedrijf bood zijn excuses aan en zei: “We zullen oprecht en voor zover mogelijk blijven reageren op de instructies en richtlijnen van de NRA.”

Hisanori Nei, een voormalig hoge ambtenaar op het gebied van de nucleaire veiligheid, zegt tegen de BBC dat hij, hoewel hij “verrast” was door het schandaal in Hamaoka, van mening was dat de zware straf die aan de exploitant werd opgelegd, andere bedrijven ervan zou moeten weerhouden hetzelfde te doen.

“Elektriciteitsbedrijven moeten het belang onderkennen om geen gegevens te vervalsen”, zei hij, eraan toevoegend dat de autoriteiten overtredende bedrijven zullen “afwijzen en bestraffen”.

Wat er in Fukushima gebeurde, zorgde ervoor dat de Japanse publieke opinie zich keerde tegen wat werd geprezen als een betaalbare en duurzame vorm van energie.

Duizenden inwoners spanden class action-rechtszaken aan tegen Tepco en de Japanse regering, waarbij ze compensatie eisten voor materiële schade, emotionele problemen en gezondheidsproblemen die naar verluidt verband hielden met blootstelling aan straling.

Volgens een onderzoek van het Pew Research Center vond 44% van de Japanners in de weken na de ramp van maart 2011 dat het gebruik van kernenergie moet worden verminderd. Dat cijfer steeg naar 70% in 2012. Maar uit peilingen van de Japanse zakenpublicatie Nikkei in 2022 bleek dat meer dan 50% van de mensen kernenergie steunde als de veiligheid gewaarborgd was.

Maar er is nog steeds angst en wantrouwen. In 2023 komt er behandeld radioactief water vrij uit de kerncentrale van Fukushima Daiichi veroorzaakte angst en woede, zowel in binnen- als buitenland.

En velen blijven tegen het herstarten van kerncentrales. In december verzamelden honderden demonstranten zich buiten de prefectuurvergadering van Niigata, waar Kashiwazaki-Kariwa is gevestigd, om hun bezorgdheid over de veiligheid te uiten.

“Als er iets zou gebeuren in de fabriek, zouden wij degenen zijn die de gevolgen zullen dragen”, vertelde een demonstrant aan persbureau Reuters.

Vorige week, voorafgaand aan de herstart van Kashiwazaki-Kariwa, verzamelde zich een kleine menigte voor het hoofdkantoor van Tepco om opnieuw te protesteren.

Na Fukushima zijn de nucleaire veiligheidsnormen aangescherpt. De NRA, een kabinetsorgaan opgericht in 2012, houdt nu toezicht op de herstart van de kerncentrales van het land.

Bij Kashiwazaki-Kariwa zijn 15 meter hoge zeeweringen gebouwd om te beschermen tegen grote tsunami’s; waterdichte deuren beschermen nu kritische apparatuur in de faciliteit.

“Op basis van de nieuwe veiligheidsnormen zouden de Japanse kerncentrales zelfs een soortgelijke aardbeving en tsunami als die van 2011 kunnen overleven”, zegt Nei, de voormalige hoge functionaris voor nucleaire veiligheid.

Maar wat Koppenborg zorgen baart is: “Ze bereiden zich voor op het ergste dat ze in het verleden hebben gezien, maar niet op wat gaat komen.”

Sommige deskundigen maken zich zorgen dat dit beleid niet voldoende planmatig is om rekening te houden met de stijgende zeespiegel als gevolg van de klimaatverandering, of met de megabeving die Japan maar eens in de eeuw verwacht.

“Als het verleden zich herhaalt, is Japan supergoed voorbereid”, zegt Koppenborg. “Als er iets echt onverwachts gebeurt en er een groter dan verwachte tsunami komt, weten we het niet.”