LISSABON, Portugal — Bij de Portugese presidentsverkiezingen van zondag staan een recordaantal van elf kandidaten populistische partijleider klaar om mogelijk een nieuwe politieke doorbraak te bewerkstelligen De groeiende extreemrechtse partijen in Europa.
De groot veld maakt het onwaarschijnlijk dat een kandidaat meer dan 50% van de stemmen zal halen voor een overwinning in de eerste ronde. Dan zouden de twee topkandidaten volgende maand moeten strijden in een tweede ronde.
Bijna 11 miljoen mensen komen in aanmerking om te stemmen bij de verkiezingen, en de meeste resultaten worden laat op de dag verwacht. De winnaar vervangt president Marcelo Rebelo de Sousa, die de limiet van twee termijnen van vijf jaar heeft uitgezeten.
Tot de koplopers behoort volgens recente opiniepeilingen André Ventura, de leider van de populistische partij Chega (Genoeg). Chega’s stijging van de publieke steun maakte het vorig jaar tot de op een na grootste partij in het Portugese parlement, slechts zes jaar na de oprichting.
Een van Ventura’s belangrijkste doelwitten was wat hij buitensporige immigratie noemt, aangezien buitenlandse werknemers de afgelopen jaren steeds meer in het oog springen in Portugal. “Portugal is van ons”, zegt hij.
Tijdens de verkiezingscampagne plaatste Ventura door het hele land reclameborden met de tekst: “Dit is Bangladesh niet” en “Immigranten zouden niet van een uitkering mogen leven.”
Een dergelijk flagrant anti-immigrantensentiment dat in het openbaar werd geuit, was nog maar een paar jaar geleden ondenkbaar in Portugal.
Andere vooraanstaande kandidaten zijn afkomstig uit de twee belangrijkste partijen van het land die de afgelopen halve eeuw afwisselend aan de macht zijn geweest: Luís Marques Mendes van de centrumrechtse Sociaal-Democratische Partij, die momenteel in de regering zit, en António José Seguro van de centrum-linkse Socialistische Partij.
Er wordt een sterke uitdaging verwacht van de gepensioneerde admiraal Henrique Gouveia e Melo, die als onafhankelijke en publieke bekendheid gewonnen voor het toezicht op de snelle uitrol van COVID-19-vaccins tijdens de pandemie.
Onder de kandidaten bevindt zich slechts één vrouw. Portugal heeft nooit een vrouwelijk of niet-blank staatshoofd gehad.
Afgelopen mei hield Portugal zijn derde algemene verkiezingen in drie jaar, de slechtste periode van politieke instabiliteit decennia lang. Het schip stabiel houden is een belangrijke uitdaging voor de volgende president.
Ventura, de populistische leider, heeft geprobeerd van immigratie een campagnekwestie te maken, maar de kiezers lijken zich meer zorgen te maken over een huisvestingscrisis en de kosten van levensonderhoud.
A wet die euthanasie toestaat en door artsen geassisteerde zelfmoord in Portugal, die het parlement in 2022 heeft goedgekeurd, maar is opgehouden door grondwettelijke bezwaren, zal waarschijnlijk ter goedkeuring op het bureau van de president belanden.
In Portugal is de president grotendeels een boegbeeld zonder uitvoerende macht. Meestal wil het staatshoofd boven de politieke strijd staan, geschillen bemiddelen en spanningen wegnemen.
De president is echter een invloedrijke stem en beschikt over een aantal krachtige instrumenten, waardoor hij een veto kan uitspreken over wetgeving van het parlement, hoewel het veto kan worden teruggedraaid. Het staatshoofd bezit ook wat in het Portugese politieke jargon een ‘atoombom’ wordt genoemd: de macht om het parlement te ontbinden en vervroegde verkiezingen uit te schrijven.
De politieke gebeurtenissen in Portugal hebben weinig invloed op de algemene koers van de Europese Unie. Het heeft een van de kleinste economieën van het blok en de strijdkrachten zijn van bescheiden omvang.
Op 8 februari zou er een tweede ronde plaatsvinden tussen de twee beste finishers op zondag.
Dat zou bepalen wie een ambtstermijn van vijf jaar mag vervullen in het “roze paleis” van de president aan de rivier in Lissabon.
