De filosofie van president Theodore Roosevelt, ‘spreek zacht en draag een stok achter de deur’, gaf eerst prioriteit aan diplomatie, met militair geweld als laatste redmiddel.
William Allen Rogers
onderschrift verbergen
onderschrift wisselen
William Allen Rogers
De Monroe-doctrine. Big Stick-beleid. Kanonneerbootdiplomatie.
Tot voor kort werden de termen vooral verwezen naar de pagina’s van stoffige geschiedenisboeken. Maar president Trump leunt zwaar op zijn eigen begrip van deze concepten om dit te rechtvaardigen zijn aanval op Venezuelawaar zijn pesttactieken op gericht waren Groenland verwerven en de zijne nieuwste dreigementen om Iran aan te vallen.
Op een persconferentie deze maand zei zei Trump Amerikaanse troepen hebben de Venezolaanse president Nicolás Maduro gevangengenomen omdat zijn acties neerkwamen op een “grove schending van de kernprincipes van het Amerikaanse buitenlandse beleid die meer dan twee eeuwen teruggaan … tot de Monroe-doctrine.”
“En de Monroe-doctrine is een groot probleem, maar we hebben die in veel opzichten achterhaald. Ze noemen het nu de ‘Donroe-doctrine'”, zei hij.
Wat is de Monroe-doctrine?
In 1823 waarschuwde president James Monroe Europa in zijn zijn adres aan het Congreswaarin werd verklaard dat “elke poging van hun kant om hun systeem uit te breiden naar enig deel van” het westelijk halfrond zou worden gezien als “gevaarlijk voor onze vrede en veiligheid”.
Een schilderij van James Monroe, de vijfde president van de Verenigde Staten, die diende van 1817 tot 1825. De naar hem genoemde doctrine heeft gediend als rechtvaardiging voor Amerikaanse interventie in Latijns-Amerika en elders.
Nationaal Archief/Getty Images
onderschrift verbergen
onderschrift wisselen
Nationaal Archief/Getty Images
De verklaring van Monroe kwam op een moment dat Spanje moeite had om zijn Noord-Amerikaanse bezittingen vast te houden – gebieden op het continent die delen van Florida omvatten en grote delen van het huidige zuidwesten van de VS.
De Monroe-doctrine ‘kwam voort uit een geopolitieke context waarin de Verenigde Staten een opkomende macht waren, die aanspraak maakte op het westelijk halfrond als invloedssfeer’, zegt Jay Sexton, directeur van het Kinder Institute on Constitutional Democracy aan de Universiteit van Missouri.
Bij het begin stelde de doctrine “simpelweg wat de Europese machten niet konden doen op het westelijk halfrond”, maar had ze opzettelijk een open einde, waardoor “latere Amerikanen de doctrine konden herschikken of opnieuw bedenken voor een nieuwe context”, voegt Sexton toe, die auteur is van De Monroe-doctrine: rijk en natie in het negentiende-eeuwse Amerika.
Acht decennia later heeft president Theodore Roosevelt de Monroe-doctrine opnieuw vormgegeven als een krachtiger beleid – deels als reactie op de Britse, Duitse en Italiaanse zeeblokkade van Venezolaanse havens vanwege het onvermogen van dat land om zijn buitenlandse schulden af te betalen. In zijn Jaarlijkse boodschap uit 1904 aan het CongresRoosevelt betoogde dat ‘chronisch wangedrag’ op het wereldtoneel ‘interventie door een beschaafde natie’ vereiste.
‘Op het westelijk halfrond kan het vasthouden van de Verenigde Staten aan de Monroe-doctrine de Verenigde Staten, hoe schoorvoetend ook, in flagrante gevallen van zulk wangedrag of onmacht, dwingen tot de uitoefening van een internationale politiemacht’, zei hij.
“Roosevelt was er sterk van overtuigd dat de echte vooruitgang via diplomatie komt – langzame, geduldige diplomatie – en niet via militaire instrumenten”, zegt Jon Alterman, de Brzezinski-leerstoel mondiale veiligheid en geostrategie bij het Center for Strategic and International Studies, een tweeledige onderzoeksorganisatie in Washington, DC.
Daarentegen, zo zegt hij, lijkt Trump te denken dat het diplomatieke gedoe langzaam, moeilijk en onvolmaakt is, en het aardige van het leger is dat de dingen scherp, duidelijk en succesvol zijn.
In 1907 stuurde Roosevelt op beroemde wijze een vloot van 16 Amerikaanse slagschepen, genaamd de “Grote Witte Vloot’ over een mondiale omvaart om de Amerikaanse kracht te laten zien aan potentiële rivalen, met name aan het steeds assertiever wordende Japan. Douglas Brinkley, hoogleraar geschiedenis aan de Rice University, benadrukt echter dat Roosevelts vloot ‘geen oorlog voerde’, maar ‘hij bracht het naar de Stille Oceaan en zei: ‘Kijk eens hoe groot onze marine is.’
President Theodore Roosevelt (midden) zit op een stoomschep op de Culebra Cut van het Panamakanaal in november 1906.
Amerikaanse Library of Congress/AFP
onderschrift verbergen
onderschrift wisselen
Amerikaanse Library of Congress/AFP
Toch is de Roosevelt-gevolgzoals het bekend werd, rechtvaardigde interventie in Latijns-Amerika om de regionale stabiliteit te handhaven, zoals in de VS steun voor de afscheiding van Panama van Colombiadat de aanleg van het Panamakanaal mogelijk maakte, en de het sturen van Amerikaanse troepen naar Cuba in 1906 om daar een opstand te onderdrukken. Het uitvloeisel weerspiegelde Roosevelts bredere Big Stick-filosofie – ‘praat zacht en draag een grote stok’ – waarbij prioriteit werd gegeven aan diplomatie, met militair geweld als laatste redmiddel. De aanpak van Trump lijkt deze prioriteiten om te draaien, zegt Michael Cullinane, voorzitter van Theodore Roosevelt Studies aan de Dickinson State University.
Cullinane merkt op dat in het geval van Venezuela “de aanloop naar wat Trump deed erg lijkt op wat Roosevelt deed, maar het stukje ‘zacht praten’ ontbrak.” Trump, zegt hij, “heeft geen diplomatie bedreven voordat hij de grote stok gebruikte. Hij gebruikte alleen maar de grote stok.”
De opkomst van de Amerikaanse ‘kanonneerbootdiplomatie’
Voortbouwend op het beleid van Monroe en Roosevelt nam president Woodrow Wilson “kanonneerbootdiplomatie“naar een nieuw niveau.
Door gebruik te maken van de groeiende Amerikaanse zeemacht demonstreerde Wilson een agressievere, interventionistische aanpak dan zijn voorgangers. Amerikaanse mariniers sturen om Haïti en de aangrenzende Dominicaanse Republiek binnen te vallen om de Amerikaanse financiële belangen op Hispaniola veilig te stellen. Hij erfde een Amerikaanse marine-aanwezigheid in Nicaragua, op bevel van zijn voorganger, William Howard Taft. Wilson gaf later de Amerikaanse marine opdracht de Mexicaanse haven Veracruz te bezetten onderdeel van een campagne om de Mexicaanse dictator af te zetten. Hij stuurde ook Amerikaanse troepen over de grens om de Mexicaanse guerrillaleider te achtervolgen Pancho Villa.
Deze politieke cartoon toont president Woodrow Wilson die in 1919 een dikke, zware olijftak, die de Volkenbond vertegenwoordigt, aan een vredesduif overhandigt.
Hulton-archief/Getty Images
onderschrift verbergen
onderschrift wisselen
Hulton-archief/Getty Images
Het beleid van Wilson is wellicht de betere analogie met Trumps eigen interpretatie van de Monroe-doctrine. Net als Trump wilde Wilson gezien worden als een vredestichter, die zich in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog sterk maakte voor de Volkenbond – een voorloper van de Verenigde Naties. ‘De paradox van de Wilson-jaren is dat Wilson de president is die opdracht geeft tot de meeste interventies in het Caribisch gebied en Midden-Amerika’, zegt Sexton.
Maar Brinkley waarschuwt voor het “overdrijven van Trumps denken” over het buitenlands beleid. Hij stelt dat Trump “slechts de kers op de taart haalt uit de Amerikaanse geschiedenis.”
Uiteindelijk vertaalt Trumps beroemde transactionele karakter zich in een soort realpolitik die zijn relaties met anderen beïnvloedt.
Roosevelt bevindt zich op Mount Rushmore en hielp bij de onderhandelingen over een einde aan de Russisch-Japanse oorlog, waarvoor hij de Nobelprijs voor de Vrede won – een eer die Trump heeft herhaaldelijk benadrukt dat hij het verdient.
Maar Trump is geen Teddy Roosevelt, zegt Cullinane. Onder andere: “het niet respecteren van het internationaal recht is iets dat Roosevelt niet zou hebben gedaan.”
“Roosevelt steunde internationale arbitrage. … Dat is heel anders dan de manier waarop Donald Trump de internationale betrekkingen benadert”, zegt Cullinane.
De Amerikaanse interventies in Latijns-Amerika gingen na de Tweede Wereldoorlog door, maar de Monroe-doctrine werd minder vaak ingeroepen, zegt Sexton. Dat komt omdat de doctrine “voortkwam uit een geopolitieke context waarin de Verenigde Staten een opkomende macht waren en een claim op het westelijk halfrond op zijn invloedssfeer legden.”
Nu de VS uit de Tweede Wereldoorlog tevoorschijn kwam als een werkelijk mondiale macht, leek dit niet te passen.
‘Maar nu die wereldorde zich begint te ontrafelen (en) begint in te storten, keren de invloedssferen terug’, zegt hij.
.jpg "Nieuwe Barbie met autisme bevat een tablet met de app voor voornaamwoorden")
