Gedurende een lange en ijverige carrière, de investeerder George Soros ontwikkelde een theorie die hij noemt reflexiviteit. Het basisidee is dat verwachtingen niet in een vacuüm ontstaan. Ze worden gedeeltelijk gevormd door onze perceptie van wat andere mensen geloven. Hoe breder een idee wordt geaccepteerd, hoe groter de kans dat we het zelf accepteren, en dat versterkt op zijn beurt de collectieve wijsheid.
Als velen dat bijvoorbeeld geloven, zal de aandelenmarkt stijgen of zo AI een economische bloei zal creëren, zullen wij het waarschijnlijk ook geloven. Die overtuiging drijft vervolgens het gedrag aan: investeerders kopen aandelen, bedrijven stoppen geld in AI, en de voorspelling begint zichzelf uit te laten komen. Dit alles voegt alleen maar olie op het vuur toe. Niemand wil buitengesloten worden van iets goeds.
Soros verdiende veel geld wedden tegen reflexiviteit want zodra het patroon van zelfreferentie en zelfversterking vaste voet aan de grond krijgt, zullen de zaken onvermijdelijk voorbijschieten. Verwachtingen drijven ver voorbij de onderliggende realiteit – en komen uiteindelijk terug. Het lijkt erop dat er iets soortgelijks in de maak is. Terwijl grote instellingen ongekende macht vergaren, probeert een groeiend verzet de macht terug te nemen.
De opkomst en ondergang van het concurrentievoordeel van Porter
Decennia lang werd de dominante visie op bedrijfsstrategie gevormd door Michael Porters theorie van concurrentievoordeel. In wezen betoogde hij dat domineren de sleutel tot succes op de lange termijn was de waardeketen door de onderhandelingsmacht over leveranciers, klanten, nieuwkomers op de markt en vervangende goederen te maximaliseren.
Toch als AnnaLee Saksenian uitgelegd in Regionaal voordeelRond dezelfde tijd dat Porters ideeën terrein wonnen onder CEO’s in de gevestigde industrieën aan de oostkust, won een heel andere manier van zakendoen aan populariteit in Silicon Valley. De bedrijven daar zagen zichzelf niet als geïsoleerde leengoederen, maar als onderdeel van een groter ecosysteem.
De twee modellen zijn gebaseerd op zeer verschillende aannames. Het Porter-model zag de wereld als een geheel van transacties. Optimaliseer uw strategie om efficiëntie te creëren, haal de maximale waarde uit elke transactie en u bouwt een duurzaam concurrentievoordeel op. Het Silicon Valley-model zag de wereld echter als een web van verbindingen en optimaliseerde daar hun strategieën op verbindingen verbreden en verdiepen.
Als u uw bedrijfsomgeving netjes georganiseerd in specifieke sectoren beschouwt, is iedereen een potentiële rivaal. Zelfs uw bondgenoten moeten met argwaan bekeken worden. Dus bijvoorbeeld bij een nieuw open source besturingssysteem Linux genoemd verscheen in de jaren negentig, CEO van Microsoft Steve Ballmer beschouwde het als een bedreiging en viel onmiddellijk aan, noemde het een ‘kanker’.
Maar zelfs toen Ballmer ten aanval trok, veranderde het zakelijke klimaat. Naarmate het internet de wereld meer verbonden maakte, ontdekten technologiebedrijven dat ze die connectiviteit konden benutten open source-gemeenschappen was een winnende strategie. De huidige CEO van Microsoft, Satya Nadella, verklaarde dat het bedrijf nu houdt van Linux. Uiteindelijk besefte het dat het zichzelf niet kon blijven buitensluiten en effectief kon concurreren in een genetwerkte wereld.
Preferentiële gehechtheid, machtswetten en ineenstorting van netwerken
Phil Ridder bouwde Nike uit tot precies het soort bedrijf dat Porter zich had voorgesteld. Het creëerde een indrukwekkend marketing machine gebouwd op partnerschappen met beroemde atleten, dominantie van retailkanalen, inclusief eigen verkooppunten, en een geoptimaliseerde toeleveringsketen die de kosten tot een minimum beperkt. Het bedrijf was een toonbeeld van duurzaam concurrentievoordeel.
Toen, begin jaren negentig, schrijver en activist Jeffrey Ballinger publiceerde een reeks onderzoeken over Nike’s gebruik van sweatshops in Azië. Mensen waren geschokt door de verschrikkelijke omstandigheden waaraan arbeiders – waaronder veel kinderen – werden blootgesteld. In veel gevallen woonden fabriekseigenaren buiten de landen waar de faciliteiten zich bevonden en hadden ze weinig contact met werknemers.
Zoals netwerkwetenschapper Albert-László Barabási en zijn collega’s ontdekten, is dit precies het soort asymmetrische kwetsbaarheid waar zelfs de machtigste ten prooi aan vallen. Een bedrijf als Nike wordt dominant vanwege een fenomeen dat ‘ preferentiële gehechtheidsoms ook wel de Matthew-effect. Kortom: de rijken worden rijker.
Wat er gebeurt, is dat zodra een knooppunt in een netwerk een klein voordeel ten opzichte van concurrenten opbouwt, het waarschijnlijker is dat het nieuwe verbindingen aantrekt dan kleinere spelers. Dat creëert een machtswetverdeling waarin het netwerk wordt gedomineerd door grote hubs die exponentieel groter zijn dan hun concurrenten.
Toch dreigde het sweatshopschandaal dat proces te keren, waardoor rivalen zonder schandalen marginaal aantrekkelijker zouden worden voor consumenten dan Nike. Deze verschuiving, hoe klein ook in het begin, zou zich kunnen verspreiden, waardoor rivalen de relaties met leveranciers en retailers kunnen versterken en hun bedrijfsnetwerken kunnen verbreden en verdiepen ten koste van Nike.
In eerste instantie was Knight uitdagend, maar uiteindelijk besefte zelfs hij dat hij moest toegeven. Zoals hij later in zijn memoires zou schrijven: Schoen Hond“We moesten toegeven. We konden het beter doen.” Het bedrijf ging verder dan zijn eigen fabrieken en richtte de Vereniging voor Eerlijke Arbeid en publiceerde een uitgebreid rapport van zijn eigen fabrieken.
Tegenslagen, oud en nieuw
Tegenwoordig leven we in een nieuw tijdperk van dominantie door grote bedrijven. Zojuist zeven bedrijven domineren de Amerikaanse aandelenmarkt. De econoom Thomas Filippon en zijn collega’s hebben dat ook gedaan gedocumenteerd hoe de groeiende dominantie van grote bedrijven in steeds meer geconsolideerde industrieën heeft geleid tot een afname van de concurrentie in de Verenigde Staten. Dat bleek uit een rapport van de Federal Reserve soortgelijke bevindingen.
We zijn hier eerder geweest. Het vergulde tijdperk aan het einde van de 19e eeuw werd gekenmerkt door enorme investeringen in een baanbrekende technologie: spoorwegen. Er werden enorme fortuinen verdiend en er ontstond een soort oligarchen Vanderbilt, CarnegieEn Rockefeller creëerden industriële trusts waardoor ze de Verenigde Staten konden domineren, zowel commercieel als politiek.
Nog elke revolutie inspireert zijn eigen contrarevolutie. Het vergulde tijdperk werd al snel gevolgd door de Progressief tijdperk en de opkomst van de muckrakers belichaamd door Ida Tarbell, Upton SinclairEn McClure’s tijdschriftdie corruptie en uitbuiting op grote schaal aan het licht brachten en de politieke wind lieten draaien. Nieuwe wetgeving en handhavingsinstrumenten, zoals de Sherman-antitrustwetleidde tot een gelijk speelveld.
Tegenwoordig zien we soortgelijke signalen. De Australische regering heeft dat gedaan sociale media verboden voor kinderen onder de 17 jaar. Frustratie over de inhoud van lage kwaliteit waarmee AI het internet heeft overspoeld De Econoom naar noem ‘slop’ als ‘Woord voor het Jaar’. De poging van Elon Musk om met DOGE managementtechnieken uit Silicon Valley naar de overheid te brengen was een enorme mislukkingwat honderdduizenden doden tot gevolg had.
Tegen deze achtergrond vindt een groei plaats Nieuwe Brandeis-bewegingdat tot doel heeft de antitrustinspanningen nieuw leven in te blazen en concurrerende markten te herstellen. Na terrein te hebben gewonnen tijdens de regering-Biden, is het sindsdien grotendeels inactief geweest, maar dingen kunnen snel veranderen.
Grotere risico’s bij minder veerkracht
In 2008, toen de mondiale financiële crisis getroffen, was de wereld een relatief stabiele plek. Hoewel de VS zich nog steeds bezighielden met Irak en Afghanistan, waren dat op dat moment conflicten van tamelijk laag niveau. Het Amerikaanse federale tekort was dat wel $450 miljard en de Amerikaanse staatsschuld was dat wel $10 biljoenbeide minder dan een derde van wat ze nu zijn.
Tegenwoordig ziet de wereld er heel anders uit. Naast de verslechterende economische situatie hebben we te maken met het grootste conflict in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Rusland, China en andere slechte actoren zijn verwikkeld in een enorme informatieoorlog tegen het Westen, die populistische golven en politieke onrust in de westerse landen aanwakkert. Het Atlantische Bondgenootschap, ooit een drijvende kracht achter de stabiliteit, ligt in puin.
Velen zouden beweren dat we er vandaag de dag in zitten een nieuw verguld tijdperkwaarin machtige industriëlen, die zich niet aan de rechtsstaat verplichten, regelmatig roofzuchtig gedrag vertonen, maar hun acties vaak aan het zicht worden onttrokken door technologie, begraven in complexiteit. Wanneer ze voor het Congres worden opgeroepen, lijken de volksvertegenwoordigers verdwaald en niet in staat hun macht op zinvolle wijze uit te dagen.
En net zoals het vergulde tijdperk werd gekenmerkt door aanhoudende cycli van door de overheid gesponsorde overinvesteringen en financiële paniek, zijn we vandaag de dag waarschijnlijk op weg naar een AI-zeepbel die zal wedijveren met de enorme paniek die we in de VS hadden. 1873 En 1893. Helaas zal, anders dan tijdens de financiële crisis van 2008, ons vermogen om de gevolgen te beheersen sterk verminderd zijn.
Het is duidelijk dat we ons op een pad bevinden dat ons in ruw water brengt. Zoals Soros beschreef: zodra het patroon van zelfreferentie en zelfversterking vaste voet heeft gekregen, corrigeren systemen niet zachtjes. Ze schieten voorbij – en de uiteindelijke snapback is zelden ordelijk of vriendelijk. De correctie zal niet alleen van de markten komen. Het zal voortkomen uit tegenreacties – politiek, sociaal en institutioneel – wanneer degenen die de kosten moeten dragen, besluiten dat het systeem hen niet langer dient.
