Iraniërs verzamelen zich terwijl ze een straat blokkeren tijdens een protest in Teheran, Iran op 9 januari 2026.
Mahsa | Afp | Getty-afbeeldingen
Terwijl de toekomst van Iran op het spel staat terwijl de burgerlijke onrust steeds groter wordt, kan zijn machtige bondgenoot Rusland weinig anders doen dan toekijken en wachten terwijl de VS nadenken over hun volgende stap tegen de Islamitische Republiek.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft dit niet uitgesloten gebruikmaken van militaire aanvallen tegen het conservatieve religieuze regime dat Iran sinds 1979 regeert. Dinsdag herhaalde hij die dreiging en waarschuwde hij dat de VS “zeer krachtige actie” zouden ondernemen als Iran gearresteerde demonstranten zou executeren. Trump heeft al gezegd dat elk land dat zaken doet met Iran dat zou doen getroffen met een tarief van 25%.
Rusland zal zich concentreren op de manier waarop de gebeurtenissen zich in Iran ontvouwen, gezien de positie van Teheran als een belangrijke strategische, militaire, economische en handelspartner voor Moskou in het Midden-Oosten.
Het vooruitzicht dat een nieuwe bondgenoot in het Midden-Oosten zal vallen, zal zorgwekkend zijn voor Moskou, vooral nadat het zijn allianties met Venezuela, Syrië en Syrië heeft gezien. de Kaukasus onlangs op zijn kop gezet, waardoor zijn macht en invloed in het buitenland werden aangetast.
“Moskou ziet het potentiële verlies van Iran als een veel groter risico voor zijn regionale nationale houding dan het verlies van Syrië, Venezuela of misschien wel zijn invloed in Armenië de afgelopen jaren”, vertelde Max Hess, oprichter van politiek risicoadviesbureau Enmetena Advisory, dinsdag aan CNBC.
“De reden hiervoor is dat Iran zelf een regionale machtsprojector is, die Rusland een platform biedt om allianties op te bouwen en zijn eigen invloed uit te breiden”, zei hij.
De Russische president Vladimir Poetin gebaart terwijl de Iraanse minister van Petroleum Javad Owji (tweede van links) toekijkt tijdens de welkomstceremonie op de luchthaven op 19 juli 2022 in Teheran, Iran. Poetin en zijn Turkse tegenhanger Erdogan arriveerden in Iran voor de top.
Bijdrager | Getty Images Nieuws | Getty-afbeeldingen
Mario Bikarski, senior analist voor Europa en Centraal-Azië bij Verisk Maplecroft, was het ermee eens dat elke ineenstorting van het regime zorgwekkend zou zijn voor Moskou, omdat het opnieuw een verlies aan macht en invloed zou betekenen, maar ook een bredere regionale instabiliteit zou kunnen ontketenen in de Kaukasus, die Rusland en Iran scheidt.
“Er zijn in het verleden Iraanse protesten geweest en Rusland heeft er altijd naar gekeken, maar nooit gereageerd, omdat ze waarschijnlijk hoopten dat het Iraanse regime de druk zou kunnen weerstaan. Maar (deze keer) is de druk zich aan het opbouwen, en die is niet alleen binnenlands, maar ook extern”, vertelde hij dinsdag aan CNBC.
“Als het Iraanse regime valt, zal Rusland waarschijnlijk moeten ingrijpen en nieuwe manieren moeten vinden om ervoor te zorgen dat de instabiliteit de grenzen niet bereikt, en ook dat het enige invloed in de regio behoudt”, zei hij.
Als er in Iran een leiderschapsvacuüm zou ontstaan en rivaliserende facties om de macht zouden strijden, wat tot nog meer geweld en onrust zou leiden, zou dat ‘grote veiligheidsproblemen voor Rusland en voor veel andere landen in de regio’ betekenen, waarschuwde Bikarski.
Genuanceerd partnerschap
Noch het Kremlin, noch de Russische president Vladimir Poetin hebben commentaar gegeven op de gebeurtenissen die zich in Iran afspelen, hoewel een gedempte reactie van de Russische leiders niet ongewoon is wanneer het land probeert de uitkomst van een bepaalde gebeurtenis in te schatten en de wijze waarop zijn strategische belangen worden beïnvloed.
De Russische staatsmedia hebben de berichtgeving over de protesten in Iran gebagatelliseerd, maar Sergei Shoigu, de secretaris van de Russische Veiligheidsraad, hekelde maandag wat hij omschreef als ‘pogingen van buitenlandse machten om zich in de interne aangelegenheden van Iran te mengen’, in navolging van Iraanse beschuldigingen van westerse inmenging.
Een gedeelde antiwesterse ideologie is een andere bindende factor geweest voor Rusland en Iran, net als de internationale sancties, wat betekende dat Iran een van de weinige internationale partners was waarop Moskou kon vertrouwen voor militaire hulp nadat het Oekraïne in 2022 was binnengevallen.
De relatie is tijdens de oorlog aanzienlijk verdiept, waarbij Iran Rusland voorziet van ‘Shahed’-aanvalsdrones en naar verluidt raketten, munitie en artillerie voor gebruik in de oorlog. Teheran geeft toe dat het drones aan Rusland heeft geleverd, maar zegt dat dit al vóór de oorlog gebeurde.
In ruil daarvoor ontving Iran naar verluidt militaire technologie en inlichtingen van Rusland, evenals financiering voor zijn ruimte- en raketprogramma’s. Er werd ook aangenomen dat Teheran Russische Su-35 gevechtsvliegtuigen en S-400 luchtverdedigingsraketsystemen begeerde, maar het is onduidelijk of het deze ooit heeft ontvangen.
De Russische president Vladimir Poetin (R) schudt de hand van de Iraanse president Masoud Pezeshkian (L) tijdens hun ontmoeting, 11 oktober 2024, in Ashgabat, Turkmenistan.
Bijdrager | Getty Images Nieuws | Getty-afbeeldingen
Een van de duidelijkste tekenen dat het bondgenootschap genuanceerder was dan het aanvankelijk leek, was dat wel toen Rusland zich terugtrok tijdens verhoogde spanningen tussen Iran en Israël, en te midden van twaalf dagen Amerikaanse en Israëlische lucht aanvallen op Iraanse nucleaire installaties.
Analisten vertelden destijds aan CNBC dat Rusland waarschijnlijk niet in staat was Teheran militair te steunen – gezien zijn operaties in Oekraïne – maar dat het ook niet bereid was Iran te steunen, aangezien elk direct conflict met de VS en Israël zeer gevaarlijk en schadelijk voor Rusland zou zijn.
Het einde van een alliantie?
De afstandelijke houding van Moskou was waarschijnlijk een wake-up call voor het leiderschap van Teheran over de grenzen van zijn bondgenootschap met Poetin – grenzen die ook vandaag de dag zichtbaar waren, aldus analisten.
“Er is absoluut niets zinvols dat Rusland het Iraanse regime kan bieden om het te redden. Het is te laat, en ik ben er niet eens zeker van dat de mogelijkheid om het regime in eigen land te helpen ooit heeft bestaan sinds het Iraanse volk in opstand kwam”, vertelde Bilal Saab, associate fellow bij het Midden-Oosten en Noord-Afrika Programma bij Chatham House, dinsdag aan CNBC.
“Het idee dat Rusland Iran te hulp zal schieten of aanzienlijke militaire uitgaven zal doen om het regime te steunen… is zeer onwaarschijnlijk”, merkte Hess op.
“Rusland geeft prioriteit aan zijn eigen belangen… en gelooft niet echt in allianties, althans onder Vladimir Poetin, alleen in manieren om macht te projecteren.”
Dat is iets dat het Kremlin van plan zou zijn te doen in het geval van een regimeverandering in Iran, zei Bikarski.
“Rusland zou proberen opnieuw in contact te komen met degene die de Islamitische Republiek opvolgt, en zou proberen ervoor te zorgen dat hun belangen worden gedeeld met welke nieuwe regering dan ook vorm krijgt”, merkte hij op, met als alternatief dat Rusland “volledig uit het Midden-Oosten wordt verdreven.”
Dat scenario zou volgens hem zeer onwenselijk zijn voor Rusland.
“Hoewel het land op dit moment niet over de capaciteit beschikt om militair macht te projecteren of een zeer sterke handelsrelatie heeft, wil het toch gezien worden als een partner in die regio en zou het niet al zijn invloed vrijwillig naar de Verenigde Staten willen delegeren.”
