Jeremy BowenInternationale redacteur
EPAMet de inbeslagname van de Venezolaanse leider Nicolás Maduro heeft Donald Trump krachtiger dan ooit zijn geloof in de kracht van zijn wil gedemonstreerd, gesteund door bruut Amerikaans militair geweld. Op zijn bevel heeft de VS Maduro achter de tralies gezet en zal nu Venezuela ‘heersen’.
De Amerikaanse president maakte de aankondiging op een opmerkelijke persconferentie met enorme gevolgen voor het Amerikaanse buitenlandse beleid wereldwijd in zijn club en residentie in Florida, Mar-a-Lago. Trump zei dat de VS de leiding zouden hebben in Venezuela “tot het moment dat we een veilige, correcte en oordeelkundige transitie kunnen bewerkstelligen”.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, zei hij, had gesproken met de Venezolaanse vice-president Delcy Rodríguez, die hem had verteld “we zullen doen wat je nodig hebt… Ze was, denk ik, heel vriendelijk, maar ze heeft echt geen keus”.
Trump was licht in details. Hij zei dat “we niet bang zijn voor laarzen op de grond als we (ze) moeten hebben”.
Maar gelooft hij dat hij Venezuela op afstand kan besturen? Zal deze demonstratie dat hij zijn woorden zal ondersteunen met militaire actie, die in Mar-a-Lago uitbundig werd geprezen door zowel Marco Rubio als de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth, voldoende zijn om Venezuela te hervormen en de Latijns-Amerikaanse leiders ertoe aan te zetten zich aan de regels te houden?
Het klonk alsof hij zoiets geloofde.
Het bewijs is dat het niet gemakkelijk of soepel zal zijn.
De gerespecteerde denktank, de International Crisis Group, waarschuwde in oktober dat de val van Maduro zou kunnen leiden tot geweld en instabiliteit in Venezuela.
Dezelfde maand meldde The New York Times dat defensie- en diplomatieke functionarissen in de eerste regering-Trump zich hadden afgevraagd wat er zou gebeuren als Maduro zou vallen. Hun conclusie was het vooruitzicht van gewelddadige chaos terwijl gewapende facties om de macht streden.
De verwijdering en opsluiting van Nicolás Maduro is een opmerkelijke bevestiging van de Amerikaanse militaire macht.
De VS verzamelden een enorme armada en bereikten hun doel zonder ook maar één Amerikaans leven te verliezen.
Maduro had de wil van het Venezolaanse volk genegeerd door zijn eigen electorale nederlaag terzijde te schuiven, en zijn vertrek zal ongetwijfeld door veel van zijn burgers worden verwelkomd.
Maar de implicaties van de Amerikaanse actie zullen doorwerken, tot ver buiten de grenzen van Venezuela.
De stemming op de persconferentie van Mar-a-Lago was triomfalistisch, waar zij een viering vierden van wat ongetwijfeld een leerboekoperatie was, uitgevoerd door zeer professionele Amerikaanse strijdkrachten.
De militaire operatie is slechts de eerste fase.
De Amerikaanse staat van dienst op het gebied van het met geweld bewerkstelligen van een regimeverandering in de afgelopen dertig jaar is rampzalig.
De politieke follow-up is wat het proces maakt of breekt.
Irak verviel in een bloedige catastrofe na de Amerikaanse invasie in 2003. In Afghanistan werden twee decennia en miljarden dollars aan pogingen tot natieopbouw weggevaagd in enkele dagen nadat de VS zich in 2021 terugtrokken.
Geen van beide landen lag in de achtertuin van Amerika.
Toch zijn de geesten van interventies uit het verleden in Latijns-Amerika – en de dreiging van andere die nog zullen komen – nauwelijks veelbelovender.
Trump probeerde een nieuwe bijnaam uit, de Donroe-doctrine, voor de verklaring van president James Monroe in 1823 waarin hij andere machten waarschuwde zich niet te bemoeien met de Amerikaanse invloedssfeer op het westelijk halfrond.
“De Monroe-doctrine is een groot probleem, maar we hebben deze in veel opzichten achterhaald”, zei Trump in Mar-a-Lago. “Onder onze nieuwe nationale veiligheidsstrategie zal de Amerikaanse dominantie op het westelijk halfrond nooit meer in twijfel worden getrokken.”
Hij zei dat de president van Colombia, Gustavo Petro, “op zijn hoede moest zijn”.
Later vertelde hij Fox News dat “er iets met Mexico moet gebeuren”.
Cuba staat ongetwijfeld ook op de Amerikaanse agenda, die wordt aangestuurd door Rubio, wiens ouders Cubaans-Amerikanen zijn.
De VS hebben een lange staat van dienst op het gebied van gewapende interventies in Latijns-Amerika.
Ik was in 1994 in Haïti toen president Bill Clinton 25.000 troepen en twee vliegdekschepen stuurde om regimeverandering af te dwingen. Vervolgens viel het Haïtiaanse regime uiteen zonder dat er een schot werd gelost. In plaats van een betere toekomst in te luiden, zijn de dertig jaar daarna een periode van vrijwel ononderbroken ellende voor het Haïtiaanse volk geweest. Haïti is nu een mislukte staat die wordt gedomineerd door gewapende bendes.
Donald Trump had het over het weer groot maken van Venezuela, maar niet over democratie. Hij verwierp het idee dat de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado, die in 2025 de Nobelprijs voor de Vrede won, het land zou moeten leiden.
“Ik denk dat het heel moeilijk voor haar zou zijn om de leider te zijn, ze heeft niet de steun… Ze heeft niet het respect.”
Hij maakte geen melding van Edmundo González, die volgens veel Venezolanen de terechte winnaar van de verkiezingen van 2024 was.
In plaats daarvan steunen de VS, voorlopig althans, Maduro’s vice-president Delcy Rodríguez.
Hoewel er een soort interne samenzwering moet zijn geweest die het Amerikaanse leger de voorkennis heeft gegeven die het nodig had om Maduro af te zetten, lijkt het regime van zijn voorganger, Hugo Chávez, intact te zijn.
Het is onwaarschijnlijk dat de Venezolaanse strijdkrachten, ondanks de vernedering die de generaals zouden kunnen voelen over hun onvermogen om zich tegen de Amerikaanse aanval te verzetten, zich zullen neerleggen bij de Amerikaanse plannen.
Het leger en de civiele aanhangers van het regime hebben zichzelf verrijkt via netwerken van corruptie die ze niet willen verliezen.
Civiele milities zijn bewapend door het regime, en Venezuela kent nog andere gewapende groepen.
Daartoe behoren criminele netwerken, maar ook Colombiaanse guerrillastrijders die het Maduro-regime steunden in ruil voor onderdak.
De Amerikaanse interventie in Venezuela brengt enkele van de bronnen van Trumps wereldbeeld scherp in beeld.
Hij maakt geen geheim van de manier waarop hij de minerale rijkdommen van andere landen begeert.
Hij heeft al geprobeerd winst te maken uit de natuurlijke hulpbronnen van Oekraïne in ruil voor militaire hulp.
Trump verbergt niet zijn wens om de enorme minerale reserves van Venezuela onder controle te krijgen, en zijn overtuiging dat Amerikaanse oliemaatschappijen zijn beroofd toen de olie-industrie werd genationaliseerd.
“We gaan een enorme hoeveelheid rijkdom uit de grond halen, en die rijkdom gaat naar de bevolking van Venezuela, en naar mensen van buiten Venezuela die zich vroeger in Venezuela bevonden, en het gaat ook naar de Verenigde Staten van Amerika in de vorm van terugbetaling.”
Dat zal de angst in Groenland en Denemarken vergroten dat hij zowel naar het noorden als het zuiden zal kijken.
De VS hebben hun wens om Groenland te absorberen niet laten varen, vanwege hun strategische positie in het Noordpoolgebied en vanwege de natuurlijke hulpbronnen die steeds toegankelijker worden naarmate het ijs smelt als gevolg van de opwarming van de aarde.
De Maduro-operatie betekent ook een nieuwe ernstige klap voor het idee dat de beste manier om de wereld te besturen het volgen van een overeengekomen reeks regels is, zoals vastgelegd in het internationaal recht.
Het idee was al in duigen gevallen voordat Donald Trump aantrad, maar hij heeft zowel in de VS als internationaal al herhaaldelijk aangetoond dat hij gelooft dat hij wetten kan negeren die hem niet bevallen.
Europese bondgenoten, die wanhopig proberen hem niet boos te maken, waaronder premier Keir Starmer, worstelen met manieren om te zeggen dat zij het idee van het internationaal recht steunen, zonder het feit te veroordelen dat de Maduro-operatie een flagrante schending van het Handvest van de Verenigde Naties is.
De Amerikaanse rechtvaardiging dat het leger eenvoudigweg hielp bij de uitvoering van een arrestatiebevel tegen een drugsbaron die zich voordeed als de president van Venezuela is mager, vooral gezien de verklaringen van Trump dat de VS nu het land en zijn olie-industrie zullen controleren.
Een paar uur voordat Maduro en zijn vrouw werden opgepakt, ontmoette hij Chinese diplomaten in zijn paleis in Caracas.
China veroordeelde de Amerikaanse actie. Het zei dat “hegemonistische daden van de VS het internationaal recht en de soevereiniteit van Venezuela ernstig schenden en de vrede en veiligheid in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied bedreigen”.
De VS moeten “ophouden met het schenden van de soevereiniteit en veiligheid van andere landen”.
Toch zou China door de Amerikaanse actie een precedent kunnen zien.
Het land beschouwt Taiwan als een afgescheiden provincie en heeft verklaard dat het teruggeven van het land aan de controle over Peking een nationale prioriteit is.
In Washington is dat zeker de angst van de Democratische vicevoorzitter van de Senaatsinlichtingencommissie, senator Mark Warner. Hij gaf een verklaring af waarin hij zei dat de Chinese leiders en anderen nauwlettend in de gaten zullen houden.
“Als de Verenigde Staten het recht opeisen om militair geweld te gebruiken om buitenlandse leiders binnen te vallen en gevangen te nemen die zij beschuldigen van crimineel gedrag, wat weerhoudt China er dan van om hetzelfde gezag over het leiderschap van Taiwan op te eisen? Wat weerhoudt (Russische president) Vladimir Poetin ervan een soortgelijke rechtvaardiging aan te voeren om de Oekraïense president te ontvoeren? Zodra deze lijn wordt overschreden, beginnen de regels die de mondiale chaos in bedwang houden in te storten, en zullen autoritaire regimes de eersten zijn die deze grens zullen uitbuiten.”
Donald Trump lijkt te geloven dat hij de regels maakt, en wat van toepassing is op de VS onder zijn bevel betekent niet dat anderen dezelfde privileges kunnen verwachten.
Maar zo werkt de wereld van de macht niet.
Zijn acties begin 2026 wijzen op nog eens twaalf maanden van mondiale turbulentie.
