Ik kwam er eindelijk toe om te kijken Casablanca dit jaar. Ik schaam me een beetje dat het zo lang heeft geduurd. Ik denk dat de vertraging te wijten was aan het feit dat ik al dacht dat ik het gezien had, omdat ik er zo vaak fragmenten van zag. Het maakt deel uit van de ether van de popcultuur. Ik kende alle beroemde regels uit de film omdat ze onderdeel zijn geworden van ons lexicon: “Hier kijk je naar, jongen.” “We zullen altijd Parijs hebben.” “Ik denk dat dit het begin is van een mooie vriendschap.”
Toen ik het geheel voor het eerst bekeek, waren veel van de beats inderdaad bekend. Maar sommige dingen voelden zeker fris aan, waaronder de thema’s die mij opvielen. Ik wist dat de film over romantiek ging, maar het blijkt niet alleen over de liefde zelf te gaan, maar over iets diepers: de manier waarop liefde een man uit zijn cynisme kan tillen en naar hogere deugden kan tillen.
Rick Blaine: De cynische druktemaker
De film speelt zich af in 1941. De wereld begint uit elkaar te vallen. Vluchtelingen uit heel Europa zijn Casablanca binnengestroomd, een stad in Frans-Marokko onder de jurisdictie van de Vichy-regering – het met de nazi’s samenwerkende regime in het onbezette Frankrijk. Ze hopen allemaal een uitreisvisum voor Lissabon te krijgen.
De stad wordt een wachtkamer voor mensen die proberen te ontsnappen aan de chaos van de oorlog. Je voelt daar de existentiële angst. Mensen kunnen niet naar huis, en ze weten niet hoe lang ze in het ongewisse zullen blijven. De onzekerheid zorgt voor angst.
Terwijl Casablanca voor iedereen een tijdelijke stop is, is het voor Rick Blaine een thuis.
Rick (gespeeld door Humphrey Bogart) is een Amerikaan die een populaire nachtclub en casino runt genaamd Rick’s Café Américain. Het is de plek waar iedereen naartoe gaat: Vichy-functionarissen, nazi-officieren, vluchtelingen, verzetsstrijders en dieven. Iedereen gaat daarheen omdat Rick een ruimte heeft gecreëerd waar van alles kan gebeuren. Hij heeft een harde neutraliteitspositie ingenomen over alles wat er gaande is. Zolang je een betalende klant bent en je gedraagt, ben je welkom in zijn café.
Maar om die neutraliteit te behouden moet Rick alles en iedereen op afstand houden. Hij drinkt nooit met klanten. Hij toont nooit emotie. En, zoals hij zelf zegt, hij steekt absoluut nooit zijn nek voor iemand uit.
Rick Blaine belichaamt wat sommige moderne filmanalisten noemen het archetype ‘Cynical Hustler’. Een doelbewuste terugtrekking uit morele participatie kenmerkt het. De Cynische Hustler overtuigt zichzelf, en de mensen om hem heen, ervan dat hij uitsluitend wordt gemotiveerd door winstbejag en zelfbehoud.
Rick presenteert zichzelf als zakenman en meer niet. Hij houdt de gesprekken kort en transactioneel. Als mensen met problemen naar hem toe komen, luistert hij net lang genoeg om duidelijk te maken dat hij niet zal helpen.
Zorgzaamheid is in zijn ogen iets voor sukkels.
Maar het interessante aan Rick is dat hij niet altijd zo was.
In een vorig leven was hij zelfs een seriële idealist.
In 1935 stuurde hij wapens naar Ethiopië (een verliezende zaak). In 1936 vocht hij voor de loyalisten in de Spaanse Burgeroorlog (een andere verliezende zaak).
Dus hoe eindigde de scherpzinnige idealist Rick Blaine als Cynical Hustler Rick Blaine?
Op dezelfde manier waarop alle idealisten afgemat en cynisch eindigen: hij raakte gewond.
Wat cynisme werkelijk is
Cynici praten vaak graag over hun onthechting en afstandelijkheid alsof het een verstandige houding tegenover de wereld is.
Maar de psychologie beschouwt cynisme niet als wijsheid of intelligentie. In de klinische psychologie wordt cynisme soms omschreven als een houding die een ‘beschermende schil van scepticisme’ biedt die een individu beschermt tegen overweldigende emoties, met name schuldgevoelens, schaamte en liefdesverdriet. Cynisme is de manier waarop de psyche ervoor zorgt dat hij nooit meer door teleurstellingen wordt overrompeld. Komiek George Carlin vatte het goed samen toen hij zei: “In elke cynische persoon schuilt een teleurgestelde idealist.”
Het cynisme van Rick komt voort uit zijn zeer teleurgestelde idealist.
Voordat hij in Casablanca terechtkwam, woonde Rick in Parijs. Dit was 1940, kort voordat de nazi’s binnenvielen. Te midden van de spanning van een aanstaande nazi-overname begon Rick een liefdesrelatie met een mooie, charmante vrouw genaamd Ilsa (gespeeld door Ingrid Bergman). Rick had gepland dat ze samen per trein Parijs zouden verlaten terwijl de Duitsers oprukten. Maar op de dag dat ze zouden vertrekken, kwam Ilsa niet opdagen. Rick wachtte op haar op het perron in de regen totdat zijn vriend hem een brief van Ilsa bracht waarin stond dat ze hem nooit meer zou zien, maar hij gaf geen verklaring voor deze hartverscheurende geesten.
Het verwoestte Rick en veranderde hem in de Cynical Hustler. Omdat hij hartverscheurend verblind was, wilde hij ervoor zorgen dat het nooit meer zou gebeuren.
Veel mannen kunnen zich identificeren met Rick.
Een man maakt een slechte relatiebreuk of een scheiding door en komt aan de andere kant met een nieuwe filosofie: verwacht niet veel, investeer niet te diep, en vertrouw zeker niemand te veel. Realistisch zijn noemt hij het.
Een man geeft tien jaar aan een bedrijf en wordt vervolgens zonder pardon ontslagen na een herstructureringsbijeenkomst. Vanaf dat moment heeft elke belofte een asterisk en wie het nog over ‘missie’ heeft, komt hem naïef voor.
Een man ziet een kerk of maatschappelijke organisatie imploderen en besluit dat deelname aan groepen stom is. Hij komt nog steeds uit verplichting opdagen. Maar hij doet het absolute minimum en geeft doorlopend commentaar op alle voor de hand liggende problemen die zich voordoen en hoe het allemaal uit elkaar zal vallen.
Wanneer mannen cynisch worden, komt dat meestal omdat ze teleurgesteld waren door iets of iemand. En omdat gewond acteren zwak voelt, nemen veel jongens een cynische houding aan. Je voelt je wijs en vooral.
Maar zoals Tom Wolfe het verwoordde Het vreugdevuur van de ijdelheden“cynisme (is) een laffe vorm van superioriteit.”
Cynisme zorgt ervoor dat je je slim en stoer voelt – zonder ooit een skin in het spel te hoeven stoppen. Jij bent de man die klaarstaat met de wrange opmerking dat iets nooit zal werken. Je hoeft je niet te binden, of het risico te lopen ongelijk te hebben, of er dwaas uit te zien als je om je geeft. Als je de cynische houding aanneemt, zit je daar maar, met je armen over elkaar, lichtjes geamuseerd, wachtend tot alles bevestigt wat je al ‘weet’.
Natuurlijk kan cynisme je nog een teleurstelling besparen, maar het doet dit door je aan de zijlijn te houden en toe te kijken hoe andere mensen de risico’s nemen die het leven daadwerkelijk betekenis geven. De laagste dieptepunten blijven je bespaard, maar je ervaart ook niet de hoogste hoogtepunten.
Je moet dit onthouden: liefde is de remedie tegen cynisme
Als Casablanca vordert, zie je langzaamaan dat Rick zijn schild van cynisme begint af te werpen.
En liefde is de katalysator voor zijn transformatie.
Ilsa verschijnt in zijn café met haar man, de onstuimige verzetsstrijder Victor Laszlo. Zij en Laszlo proberen Casablanca te verlaten voordat hij wordt heroverd door de nazi’s.
In eerste instantie scheurt Ilsa’s verschijning de korst van Rick’s wond, en hij wordt nog cynischer en afgemat. Maar als Ilsa uitlegt waarom ze Rick in Parijs heeft laten staan, wordt Rick zachter. Hij vergeeft haar. En zijn liefde voor haar begint weer te stromen.
Hij bedenkt een plan om zowel Ilsa als Laszlo in veiligheid te brengen. En gaandeweg overwint hij zijn cynisme.
Rick heeft twee transitbrieven waarmee hij Casablanca kan verlaten. De cynische Hustler Rick had ze kunnen gebruiken om hem en Ilsa uit Dodge te krijgen en hun liefdesrelatie voort te zetten.
Maar dat is niet wat hij doet.
In plaats daarvan doet Rick het nobele. Het goede ding. Hij stuurt Ilsa weg met Laszlo. Hij weet dat ze er spijt van zou hebben haar man in de steek te laten, hij weet dat Laszlo vecht voor een nobele zaak, en hij weet dat Laszlo Ilsa nodig heeft om zijn werk voort te zetten.
Rick geeft op wat hij het liefste wil, omdat dat het juiste is om te doen.
Rick’s liefde voor Ilsa begint als een romantisch verlangen, maar daar blijft het niet bij. Het verruimt zich tot een bereidheid om op te offeren voor haar man, voor de strijd tegen de nazi’s – voor mensen die hij nooit zal ontmoeten. Plato betoogde dat liefde een ladder beklimt: romantische liefde kan een verlangen naar steeds hogere vormen van het Goede opwekken. Dat is wat liefde op zijn best doet; het trekt een man uit zijn persoonlijke verlangens en naar iets dat groter is dan hijzelf.
Wat mannen kunnen leren van Rick Blaine over het overwinnen van cynisme
Rick’s weg uit het cynisme is er een waar veel mannen van kunnen leren.
Hier zijn een paar afhaalrestaurants:
1. Cynisme heeft meestal een achtergrondverhaal. De meeste mannen worden niet cynisch omdat ‘de wereld dom is’. Ze worden cynisch omdat ze ergens door verblind zijn. Het is de moeite waard om jezelf af te vragen: Wanneer begon ik cynisch te worden? Wat heeft het veroorzaakt?
Het benoemen van de bron van je cynisme is de eerste stap om het te overwinnen.
2. De remedie tegen cynisme is liefde. Rick kruipt niet uit zijn schulp door er tegen zichzelf over te praten. Hij doet dit door zijn hart te openen voor liefde. Zodra hij zijn hart laat groeien in zijn liefde voor Ilsa, krijgt hij het vermogen om vrijheid, gerechtigheid en eer lief te hebben.
3. Emotionele investeringen zijn riskant, maar lonend. Onthechting voorkomt teleurstelling. Het vermijdt ook betekenis. Rick is levendiger in de laatste tien minuten van de film dan in het eerste uur, en dat komt omdat hij zichzelf eindelijk toestaat liefde te voelen en te uiten. Als je om mensen geeft, zul je soms teleurgesteld worden. Dat zijn de kosten van liefde. Maar er zijn hogere kosten verbonden aan het nooit ergens om geven.
Conclusie
Rick Blaine begint Casablanca als een man die gelooft dat onthechting hetzelfde is als kracht. Hij is cool, beheerst en voorzichtig. . . en leven in de oppervlakkige troost van de lafhartigen.
Tegen het einde heeft hij zijn leven geriskeerd, de vrouw van wie hij houdt verloren en ervoor gekozen om de veiligheid te verkiezen.
Hij leert dat cynisme je weliswaar beschermt, maar je ook aan de zijlijn houdt. Rick besluit dat hij niet meer irrelevant wil zijn. Hij wil dat zijn keuzes ertoe doen voor de grote, belangrijke en nobele dingen in het leven. Hij overwint zijn cynisme door een gokje te wagen op de liefde.
Als je in een cynische schil blijft leven, zul je er spijt van krijgen. Misschien niet vandaag, misschien niet morgen, maar binnenkort en voor de rest van je leven.
