We praten over de tijd op het werk alsof het een vast gegeven is: iets buiten ons en iets waar we ‘goed mee omgaan’ of ‘nooit genoeg van hebben’. Mensen geloven oprecht dat de klok het probleem is. Maar hoe meer je kijkt naar hoe de hersenen ervaringen verwerken, hoe minder waar dit wordt.
Mensen voelen zich niet onder druk gezet omdat ze te veel taken hebben. Ze voelen zich onder druk gezet omdat hun hersenen de tijd zo construeren dat alles urgent of onmogelijk in te halen voelt.
De moderne neurowetenschappen wijzen hier al een tijdje op. Onze ervaring van tijd – wat snel, langzaam, overweldigend of ‘niet genoeg’ voelt – is geen aflezing van een interne stopwatch. Het is een verhaal dat de hersenen opbouwen met behulp van voorspelling, geheugen, emotionele toestand en identiteit.
Met andere woorden: je hersenen nemen de tijd niet waar. Je hersenen genereren het. Of we kunnen het op een andere manier zeggen. Het brein voorspelt de tijd, maar meet deze niet.
In plaats van de tijd objectief bij te houden, gebruiken de hersenen patronen en context om in te schatten hoe lang dingen duren. Het vertrouwt op geheugen en zintuiglijke informatie om een zinvolle tijdlijn te creëren. Maar het probleem is dat die interne schattingen dramatisch veranderen, afhankelijk van wat er binnenin ons gebeurt.
Wanneer uw systeem stabiel en gereguleerd is, wordt uw interne tijdsbesef groter. U kunt helder denken, beslissingen nemen vanuit het deel van uw hersenen dat is gebouwd voor het oplossen van problemen, en de dag doorkomen zonder voortdurend het gevoel te hebben dat u achterop raakt. Wanneer je daarentegen gestrest of mentaal overbelast bent, versnellen de hersenen alles. De tijd “krimpt” en je verliest het gevoel van keuzevrijheid. Minuten verdwijnen en zelfs eenvoudige taken voelen gehaast aan.
De externe kalender is nog niet gewijzigd, maar jouw interne klok heeft.
Stress en emotie vervormen de tijdsbeleving
Onder stress raken de hersenen hypergefocust op voorspellingen: Wat kan er misgaan? Wat mis ik? Wat ben ik vergeten? Wat is het volgende?
Dit leidt de aandacht af van de continue verwerking en richt zich op het monitoren van bedreigingen, waardoor de tijd gefragmenteerd en chaotisch aanvoelt.
Emotie doet iets soortgelijks. Als je angstig bent, wordt je interne tijdlijn schokkerig en inconsistent. Aan de andere kant, als je gebukt gaat onder onopgeloste emotionele patronen of kronkels uit het verleden, voelt het heden gecomprimeerd en voelt de toekomst ver weg. Dit is precies de reden waarom hele maanden het gevoel kunnen hebben dat ze in een waas voorbij zijn gegaan – en toch voelden individuele dagen vreemd zwaar of uitgerekt.
We ervaren de tijd niet zoals die is, maar zoals onze interne staat er vorm aan geeft.
Identiteit speelt een grotere rol dan mensen denken
Je identiteit – wie je denkt dat je nu bent, en wie je denkt dat je al zou moeten zijn – heeft een directe invloed op je tijdsbesef. Wanneer er een grote kloof gaapt tussen je huidige zelf en het zelf waarvan je denkt dat je het inmiddels ‘had moeten’ zijn, interpreteren de hersenen dit als laattijdigheid.
Mensen met een gespannen identiteit hebben vaak het gevoel dat ze voortdurend achterlopen, zelfs op dagen waarop hun werkdruk redelijk is. Het creëert een stille druk onder alles wat ze doen.
Het is belangrijk om te erkennen dat dit geen luiheid of gebrek aan discipline is, maar een vertekende tijdservaring, gevormd door identiteitsspanning.
Waarom twee mensen met hetzelfde schema de tijd anders ervaren
Elke leider heeft dit gezien, maar kan het niet altijd uitleggen: twee medewerkers met dezelfde deadlines, dezelfde werklast en zelfs dezelfde tools, maar de een blijft stabiel en de ander is overweldigd.
Van buitenaf zien ze er identiek uit, maar van binnen leven ze in totaal verschillende tijdswerelden.
Het zenuwstelsel van één persoon is voldoende gereguleerd om zijn hersenen de tijd op coherente wijze te laten volgen. De ander verkeert in een chronische voorspellende overdrive en ervaart de tijd als iets glibberigs en meedogenloos.
Aandacht vormt de textuur van de tijd
Er is een reden waarom diep werk langzaam en ruimtelijk aanvoelt, terwijl dagen vol onderbrekingen in een oogwenk verdwijnen.
Dat komt omdat aandacht de hersenen voldoende informatie geeft om een rijke, continue tijdlijn op te bouwen. Fragmentatie doet het tegenovergestelde. Wanneer je aandacht verstrooid is, wordt de tijd schaars. Het verliest zijn structuur en voelt korter aan.
Dit is niet alleen onaangenaam. Maar het verandert ook de manier waarop mensen zich hun werkdag herinneren, hoe ze hun voortgang evalueren en hoe capabel ze zich voelen.
Wanneer bedrijven onbedoeld dagen vol micro-onderbrekingen ontwerpen, verlagen ze niet alleen productiviteit– ze veranderen de subjectieve tijdsbeleving van werknemers.
En mensen nemen heel andere beslissingen als ze het gevoel hebben dat de tijd verdwijnt.
Wat dit betekent voor modern werk
Als tijdsdruk en overweldiging voortkomen uit interne tijdvervorming in plaats van uit externe tijdschaarste, dan moeten onze gesprekken over productiviteit dramatisch veranderen.
En dit verwijst niet naar ‘beter tijdmanagement’. Het gaat over het verminderen van de interne toestanden die de manier waarop mensen tijd ervaren vervormen.
Leiders kunnen hier meer invloed op uitoefenen dan ze denken door de volgende strategieën te gebruiken:
1) Verminder onnodige chronische stressoren om te voorkomen dat de tijdwaarneming onbruikbaar wordt vervormd.
2) Bescherm ononderbroken focusvensters als basis voor een coherente tijdservaring.
3) Wees opzettelijk en urgent: Constante urgentie zorgt ervoor dat de hersenen opnieuw worden bedraad om in een gecomprimeerde en reactieve tijdlijn te leven.
4) Bied duidelijke, gegronde toekomstbeelden aan: een stabiel gevoel van “waar ik heen ga” zorgt ervoor dat mensen zich verankerd voelen, in plaats van zich voortdurend achterop te voelen.
Het echte werk is niet om meer taken in een vast aantal uren te passen, maar om mensen te helpen leven in een interne tijdlijn die niet wordt verstoord door stress en identiteitsdruk.
De kloktijd zal altijd in hetzelfde tempo bewegen. Maar de tijd die bepalend is voor burn-out, helderheid, prestaties en besluitvorming, is de tijd die je brein van binnenuit opbouwt.
Als je dat verschil begrijpt, verandert alles.
