Wanneer wordt een sciencefiction-ongeluk een goddelijke interventie? Dertig jaar geleden, in de week van 6 mei 1996, Star Trek: Voyager Seizoen 2 liet een verhaal vallen dat de geschiedenis zou ingaan als een van de meest besproken afleveringen ooit. Maar dan in een franchise vol bizar sci-fi ethische dilemma’swaarom roept ‘Tuvix’ nog steeds grote debatten op? De vraag of kapitein Janeway (Kate Mulgrew) het juiste heeft gedaan, wordt nog steeds fel bediscussieerd, maar er is een interessantere vraag. Waarom raken fans zo opgewonden over deze aflevering, en niet over soortgelijke afleveringen waarin andere moeilijke beslissingen worden genomen?
Hier is een mogelijk antwoord: de prestatie van Tom Wright als Tuvix is erg sterk, en de laatste jaren zijn de Tuvix-memes gewoon te bedwelmend om te negeren. Maar geen van beide feiten betekent dat het feitelijke dilemma in “Tuvix” enige zin heeft.
Reiziger vond in 1996 nog steeds zijn weg, althans tonaal. Dit was een groot jaar voor Star Trek: het was de dertigste verjaardag van de franchise, en tegen het einde zouden we een van de beste speelfilms van de franchise krijgen, met Eerste contact, evenals het verrukkelijke DS9 nostalgie-festijn “Trials and Tribble-ations.” Maar deze hoogtepunten gaan voorbij aan de grotere realiteit waar 1996 ook de helft van bevatte Reiziger Seizoen 2, het begin van Reiziger Seizoen 3, de achterste helft van Diepe ruimte negen Seizoen 4 en het begin van DS9 Seizoen 5. Dit was letterlijk een gouden Trek-tijdperk, met meer dan 50 uur aan gedurfde nieuwe avonturen, een prestatie die alleen geëvenaard kon worden in jaren als 2022 en 2023, toen Benedendeks, Picard, vreemde nieuwe werelden, En Ontdekking allemaal overlappend.
Waarom zijn die cijfers belangrijk? Waarom vallen bepaalde afleveringen meer op dan andere, met zoveel afleveringen om door te bladeren? Er zijn er veel geweldig maar over het hoofd gezien Diepe ruimte negen En Reiziger afleveringen begraven in die vroege seizoenen, terwijl andere afleveringen tot iconische status worden verheven, ook al is hun structuur is een beetje wankel bij een eigentijdse herbekijking.
Tuvok (Tim Russ) en Neelix (Ethan Phillips) voordat ze door de transporteur tegen elkaar worden gedrukt.
CBS/Paramount
“Tuvix” valt ergens in het midden, omdat het grote ethische dilemma waar iedereen door geobsedeerd is pas echt wordt geïntroduceerd ongeveer 15 minuten voordat de show voorbij is. Tuvok (Tim Russ) en Neelix (Ethan Phillips) zijn op zoek naar specifieke bloemen op een willekeurige planeet, omdat Star Trek dol is op plots met hyperspecifieke items die alleen op één enkele planeet voorkomen. Tuvok en Neelix kibbelen op de klassieke manier van Spock and Bones, maar Neelix lijkt meer op Bones die lid zou zijn van een kindgerichte organisatie. Vrienden.
Phillips is een geweldig acteur (zie Binnen Llewyn Davis), maar er zijn momenten waarop Neelix zich de Jar Jar Binks voelt Reizigerin die zin dat hij opgezadeld is met het feit dat hij de clown is. En ondanks het idee dat het karakter van Neelix een integraal onderdeel is van deze aflevering, zorgt niets aan deze korte introductie ervoor dat je hem leuk vindt als je hem nog nooit eerder hebt gezien. Als ‘Tuvix’ in latere seizoenen had plaatsgevonden, toen Neelix wat complexer en sympathieker was, had het uitgangspunt misschien meer gewicht in de schaal gelegd. Zoals het er nu uitziet, is een probleem met “Tuvix” dat de bemanning veel tijd besteedt aan praten over hoe de beroemde twijfelachtige keuken van Neelix is verbeterd sinds het ongeluk met de transporter, wat voelt als een netto overwinning.
Hoe dan ook, vanwege enkele vreemde eigenschappen van de bloemen worden Neelix en Tuvok versmolten tot één persoon wanneer ze worden opstraald, een hybride personage gespeeld door Tom Wright die zichzelf al snel Tuvix noemt. Sommigen hebben dit vergeleken met de TOS klassieker “The Enemy Within”, waarin Kirk in twee versies werd opgesplitst door een transportstoring, of TNG’s ‘Second Chances’, wat ons dubbele Rikers opleverde. Maar die vergelijkingen zijn enigszins oppervlakkig, omdat in die gevallen de psyche van een karakter werd onderzocht. “Tuvix” onderzoekt het idee van twee mensen die samengesmolten zijn tot één, wat niet herkenbaar is voor het publiek omdat er geen waarneembare analogie uit te halen is. Als Wright plaats het in 1997“Er is geen sprake van moraliseren… Het is gewoon een verhaal over een personage, en je volgt dat personage gedurende de tijd dat hij leeft.”
De keuken van Tuvix (Tom Wright) bood blijkbaar een grote verbetering ten opzichte van die van Neelix.
CBS/Paramount
Hij heeft geen ongelijk. Het gedachte-experiment van ‘Tuvix’, althans gedurende de eerste 40 minuten, gaat meer over de reacties van de bemanning op het hybride karakter, dan over enige vorm van reflectie op de feitelijke menselijke conditie. Zoals de schrijvers Andrew Price en Mark Gaberman naar voren brachten, was het oorspronkelijke idee voor ‘Tuvix’ eigenlijk meer gericht op humor, iets wat Reiziger medewerker Kenneth Biller afgezwakt in een grote herschrijving.
Maar het kluchtige karakter van het uitgangspunt is nog steeds aanwezig in de laatste aflevering, omdat het ethische dilemma – dat Tuvix niet weer twee mensen wil zijn – pas ver in het derde bedrijf ter sprake komt. Tuvix beweert dat hij een levend wezen is met bestaansrecht, en hij beweert zelfs dat hij weet dat dit verlangen laf is omdat het twee levens opoffert om er één te behouden. De bemanning, inclusief de holografie Dokter (Robert Picardo)is het er in principe mee eens. En hoewel er een manier is om Tuvix ongedaan te maken, weigert de dokter dit te doen, omdat dit deze nieuw gecreëerde levensvorm zou vermoorden.
Janway deinst echter niet terug en voert de procedure zelf uit, en de aflevering eindigt als Tuvok en Neelix weer individuen worden. Het is een van Mulgrews beste optredens als kapitein Janeway, en kort gezegd is dat waar de aflevering over gaat: een leider neemt een moeilijke beslissing voor het welzijn van haar bemanning. Dit zijn klassieke Star Trek-dingen, waarbij de behoeften van velen zwaarder wegen dan de behoeften van enkelen (of de Tuvix).
En toch werd de beslissing van Janeway in de daaropvolgende decennia als controversieel en zelfs moorddadig beschouwd. Het maakt niet uit dat het 1995 is DS9 aflevering “Facets” toonde een zeer vergelijkbaar plot waarin Curzon Dax het lichaam van Odo (René Auberjonois), een soort proto-Tuvix-personage, niet wilde verlaten. Of er is de 2003 Onderneming aflevering ‘Similitude’, waarin een kloon van Trip (Connor Trineer) wordt gemaakt om organen te oogsten. Geen van beide had zoveel fandiscussie en kritiek als ‘Tuvix’, ook al is het ethische dilemma in die voorbeelden tastbaarder. “Tuvix” is zo geschreven dat het de bedoeling is dat we denken dat dit hybride wezen volkomen gezond is (een bizarre veronderstelling) en dat de onderdrukte individuele persoonlijkheden van Tuvok en Neelix volkomen in orde zijn met dit mentale samenleven.
In zekere zin is Janeway de enige stem van de rede in de hele aflevering, iemand die ziet dat twee bemanningsleden en collega’s effectief zijn uitgewist door een waanzinnig sciencefiction-ongeluk. Had de bemanning Janeway en Tom Paris in hun salamandervorm moeten verlaten na het warpsnelheidsongeval in “Threshold”? Dit is het probleem met het ‘Tuvix’-debat, dat nog eens groter wordt gemaakt door het feit dat de Tuvix-memes – waarin Janeway wordt afgeschilderd als een keiharde moordenaar – zijn allemaal heel erg grappig.
In tegenstelling tot Bones die de katra van Spock naar binnen draagt De zoektocht naar Spockwordt de nasleep van “Tuvix” niet veel onderzocht. Of misschien preciezer: de echte vragen over het delen van een lichaam staan niet echt centraal in het discours, zowel binnen als buiten de show. Het meeslepende sciencefiction-uitgangspunt van twee geesten die één lichaam delen, wordt dus overschaduwd door de hardcore beslissing die Janeway uiteindelijk neemt. Het is bijna alsof de aflevering zonder reden voor een dramatisch einde zorgde. Zoals veel fans hebben gesuggereerd, lijkt het aannemelijk dat er in de transporter een kopie van Tuvix had kunnen worden gemaakt, en dat de tweede Tuvix vervolgens uit Tuvix had kunnen worden verwijderd, waardoor alle drie de levens behouden konden blijven.
Maar als dat een optie was, zou de aflevering niet kunnen werken. Om een meeslepend verhaal te vertellen, moet Star Trek zichzelf soms in een hoekje schilderen. En afhankelijk van waar je valt in het ‘Tuvix’-debat, is dat óf iets geweldigs, óf soms een dwaze vraag en brandstof voor toekomstige memes.
