Neurowetenschappers weten dat er is een verband tussen eenzaamheid en cognitieve achteruitgang bij oudere volwassenen, hoewel het nog steeds moeilijk is om de exacte omvang van het verband te begrijpen. Een nieuw longitudinaal onderzoek levert bewijs dat een deel van mensen die zich eenzaam voelen uiteindelijk meer geheugenstoornissen krijgen, hoewel dit niet noodzakelijkerwijs betekent dat hun hersenen sneller verouderen.
Het rapport, gepubliceerd in Aging & Mental Health, laat zien dat oudere volwassenen met een hogere mate van eenzaamheid lager scoorden op tests van onmiddellijke en uitgestelde herinnering. Toch was de snelheid waarmee hun geheugen in de loop van zes jaar afnam vrijwel identiek aan die van degenen die niet eenzaam waren.
“Het suggereert dat eenzaamheid een prominentere rol speelt in de initiële staat van het geheugen dan in de progressieve achteruitgang ervan.” gezegd Luis Carlos Venegas-Sanabria van de School of Medicine and Health Sciences aan de Universidad del Rosario, die het onderzoek leidde. “De studie onderstreept het belang van het aanpakken van eenzaamheid als een belangrijke factor in de context van cognitieve prestaties bij oudere volwassenen.”
Zesjarige studie onder duizenden alleenstaanden
Het team analyseerde gegevens van de Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE), een van de meest robuuste longitudinale databases voor het bestuderen van veroudering. Zes jaar lang volgden de onderzoekers 10.217 volwassenen in de leeftijd van 65 tot 94 jaar, uit 12 Europese landen. Ze beoordeelden hun mate van eenzaamheid en hun prestaties op geheugentests.
De resultaten laten zien dat leeftijd de belangrijkste bepalende factor was voor het geheugenniveau en de snelheid van achteruitgang. Vanaf de leeftijd van 75 jaar begonnen de scores sneller te dalen. Na 85 werd de daling nog duidelijker. Ook depressie en chronische ziekten zoals diabetes verlaagden de initiële score. Eenzaamheid beïnvloedde weliswaar het startpunt, maar versnelde de helling van de cognitieve achteruitgang niet.
Uit het onderzoek bleek ook dat fysieke activiteit geassocieerd was met betere initiële geheugenscores. Mensen die minstens één keer per maand matige of krachtige lichamelijke activiteit verrichtten, herinnerden zich meer woorden bij onmiddellijke en uitgestelde herinneringstests. Dit effect veranderde de snelheid van de achteruitgang niet, maar verhoogde wel het basisniveau, dat functioneert als een soort ‘cognitieve buffer’.
Hoewel de studie de oorzaken van het verband tussen eenzaamheid en cognitie niet onderzoekt, heeft eerder onderzoek plausibele mechanismen voorgesteld. Eenzaamheid wordt vaak geassocieerd met minder sociale interactie, een factor die de cognitieve prestaties beïnvloedt. Het wordt ook in verband gebracht met een verhoogd risico op depressie, wat een directe invloed heeft op geheugentests. Bovendien hebben eenzame mensen vaak meer gezondheidsproblemen, zoals hoge bloeddruk of diabetes, die ook de cognitieve functie beïnvloeden.
Volgens prognoses van de Verenigde Naties zal in 2050 één op de zes mensen in de wereld ouder zijn dan 65 jaar. Samenlevingen betreden een fase waarin ouderdom niet langer de uitzondering zal zijn, maar de norm zal worden. Dementie, evenals andere neurodegeneratieve ziekten die met de leeftijd optreden, zullen een grote uitdaging vormen voor gezondheidszorginstellingen.
