Een maand en een half in de oorlog tussen Iran en de VS en Israël heeft Michelle Wiese Bockmann één constante gezien: verdwijnende schepen.
Dit is niet ongebruikelijk in de Straat van Hormuz, zegt Bockmann, een senior maritieme inlichtingenanalist bij Windward AI die de verzending al 30 jaar over de hele wereld. Al bijna tien jaar lang hebben ‘schaduwvloten’ die zich bezighouden met duistere praktijken – bijvoorbeeld het schenden van internationale sancties door ruwe olie uit Iran te transporteren – periodiek hun transponders uitgeschakeld. Deze apparaten zenden doorgaans de namen, locaties, routes en IMO-nummers (International Maritime Organization) van schepen uit. Dankzij deze unieke, zevencijferige IMO-identificaties kunnen trackers zoals Bockmann de schepen gedurende hun drijvende levensduur volgen.
Het blokkeren en ‘spoofen’ van deze transpondersignalen, hetzij door hun satellietsignalen te verstoren, hetzij door valse signalen te creëren om de schepen te laten verschijnen waar ze wel of niet zijn, is niet nieuw. Maar de schaal is dat wel. Vorige maand waren de signalen van ruim de helft van de schepen in de zeestraat op een gegeven moment geblokkeerd, zegt Bockmann. Tegenwoordig bevinden zich meer dan 800 schepen in de Perzische Golf, volgens Bovenwindse AI-gegevens.
Nu hebben zij en andere analisten nieuwe manieren gevonden om hen te volgen.
“Ik houd een grote cohort van 500 tot 600 tankers heel nauwlettend in de gaten. Sommige daarvan houd ik al jaren in de gaten”, zegt Bockman. “Ik zie ze als recalcitrante kinderen. Als je een schip vindt en ontdekt welk schip het is, denk je: ‘Ah, ik zie je.'”
Het kat-en-muis-dataspel kent hoge inzetten. Bockmanns bedrijf, Windward AI, werkt samen met maritieme verzekeraars, oliehandelaren en andere financiële instellingen met belangen in of aan boord van een van de honderden schepen die doorgaans (in tijden van relatieve vrede) elke maand door de Straat van Hormuz varen. Ongeveer 20 procent van de wereldwijd verbruikte aardolie beweegt zich door de smalle waterweg. Disruptie daar veroorzaakt ‘absoluut bloedbad en chaos’, zegt Bockmann.
Er dreigen ook gevolgen die directer en ernstiger zijn dan een mondiale recessie op de lange termijn. Tankers die hun locatie niet nauwkeurig doorgeven, kunnen tegen anderen botsen of aan de grond lopen, waardoor de kans op catastrofale olielekken groter wordt.
Trackers hebben dus hard gewerkt. Toen Israël en de VS eind februari Iran aanvielen, moest Bockmann een bezoek aan haar familie in Australië onderbreken. Terug in Londen maakt ze sindsdien lange dagen.
Ogen in de lucht
Bij het volgen van verdwijnende schepen wordt gebruik gemaakt van verschillende technologieën, waarvan sommige nieuwer zijn dan andere. Samir Madani, de medeoprichter van TankerTrackers.comvertrouwt al jaren op satellietbeelden van zowel commerciële als publieke bronnen om betalende klanten een beter beeld te geven van wanneer en waar olie en andere goederen de zeestraat in en uit gaan. Maar in april Amerikaanse satellietbedrijven kondigden aan dat ze beelden met hoge resolutie van de regio zouden beperken.
“We zijn alle oude bronnen aan het afstoffen en verfijnen ze tot in de perfectie”, vertelde Madani in een bericht aan WIRED. “We kopen (informatie) ook van andere westerse bronnen.” De gegevens van het bedrijf zijn waardevol voor andere bedrijven, zegt hij, omdat tweederde van het tankerverkeer dat door de Straat van Hormuz vaart, bestaat uit schepen met een geschiedenis van het overtreden van sancties.
Bockmann zegt dat haar bedrijf op verschillende andere bronnen vertrouwt om een goed beeld te krijgen van wat er in de zeestraat gebeurt. Elektro-optische beelden maken gebruik van elektronische sensoren om zichtbare en nabij-infrarode lichtgegevens te detecteren. Radar met synthetisch diafragma maakt gebruik van microgolven om beelden te creëren, zelfs door wolken, regen of duisternis heen. Radiofrequentiesignalen worden gebruikt om gegevens draadloos door te sturen (gebruikt in Wi-Fi, Bluetooth en GPS). Voeg deze samen met databases die scheepsregistratie-informatie en zelfs ‘menselijke aanwezigheidssignalen’ van mobiele apparaten aan boord van schepen bevatten, en het bedrijf kan een beter idee krijgen van wat waar naartoe gaat. Over het algemeen waren satellietbeelden vroeger erg duur om te verkrijgen, maar de prijzen dalen, zegt ze.
