Poppenspeler, producer, zelfbenoemde ‘kunstenaar’ en ‘dromer’ Sid Krofft, die samen met zijn broer Marty in de jaren zeventig een wonderland van zaterdagochtendtelevisie maakte, vrijdag overleden op 96-jarige leeftijd. (Marty, bijna acht jaar jonger, overleed in 2023.) Hun gedeelde fantasieën op het linkerveld omvatten ‘HR Pufnstuf’ (magisch eiland, met een draak als burgemeester), ‘Lidsville’ (antropomorfe hoeden), ‘The Bugaloos’ (Britse popband die op insecten lijkt), ‘Sigmund and the Sea Monsters’ (mensenkinderen raken bevriend met een zachtaardig zeedier) en ‘Land of the Lost’ (familie gevangen in een realiteit die wordt bewoond door dinosaurussen en monsters).
Er schuilt een speciale wrijvingsmagie in creatief teamwerk – Laurel en Hardy, Nichols en May, Powell en Pressburger, Rankin en Bass – versterkt wanneer de teamgenoten door bloed met elkaar verbonden zijn. De broers Marx, Smothers, Everly, Mills, Jonas, de zussen Andrews en Haim. Walt en Roy Disney, die net als de Kroffts het werk van het bedenken van grote ideeën en het mogelijk maken ervan verdeelden. In grote lijnen liet Sid het bedrijf over aan Marty, die het leuk vond en er goed in was. Zijn broer, schreef Sid in The Times na de dood van Marty in 2023, “hielp mijn dromen te laten groeien, wat al snel onze dromen samen werden.” Ze waren het niet altijd eens: “Marty en ik waren olie en azijn. We werkten op verschillende manieren, maar als je ons wakker schudde, waren we een geweldige dressing.” Als je ze naast elkaar ziet geïnterviewd, Sid zacht en praatziek, Marty onrustig en verlangend om ter zake te komen, wordt hun dynamiek overduidelijk.
Sid, die vanaf zijn tiende professioneel optrad, opende eind jaren vijftig shows voor Judy Garland toen een assistent stopte en hij Marty (die thuis met een aantal van Sid’s poppen had opgetreden terwijl zijn broer in het buitenland werkte) op heterdaad betrad. Samen richtten ze de ‘Les Poupées de Paris’ op, een ‘topless’ poppenrevue à la Folies Bergère, die alleen voor volwassenen werd gespeeld, die in nachtclubs en op wereldtentoonstellingen speelde, en openden ze hun Show Business Factory, een rekwisieten- en poppenwinkel. In 1968 ontwierpen ze de kostuums voor NBC’s ‘Banana Splits’, een soort harige versie van ‘The Monkees’, wat leidde tot ‘Pufnstuf’, hun eerste originele werk voor televisie. Het titelpersonage is opnieuw vormgegeven ten opzichte van een personage dat was gemaakt voor ‘Kaleidoscope’, een show die ze bedachten voor de HemisFair ’68 in San Antonio.
Er zijn poppen geweest, dat wil zeggen poppenspelers betrokken bij televisie sinds het begin, en – vooral dankzij de erfenis van Jim Henson – zijn er nog niet klaar mee. De superster marionet Howdy Doody; de improvisatiebriljantie van Burr Tillstrom en “Kukla, Fran and Ollie”; het satirische genie van ‘Beany & Cecil’, waarvan Albert Einstein een befaamde fan was; verder door Kapitein Kangaroo’s ‘Treasure House’, de Make Believe-vrienden van Fred Rogers en die van Gerry en Sylvia Anderson Supermarionatie shows (“Thunderbirds,” et al.). “Pufnstuf” ging in september 1969 twee maanden vooraf aan de uitzending van “Sesamstraat”.
Maar de tv had nog nooit zoiets gezien als de Krofft-shows, met zijn Day-Glo-esthetiek, gekke opvattingen en combinatie van poppen, gekostumeerde poppen en gekostumeerde menselijke personages tot een komedie van een half uur. Gezien de numineuze wereld van ‘Pufnstuf’, bevolkt door pratende fluiten en bloemen, komt het woord psychedelisch in me op, en in de huidige tijd gingen sommige kijkers met weinig verbeeldingskracht ervan uit dat het op de een of andere manier door drugs was geïnspireerd. (Dat was het niet, ondanks de naam, hoewel Sid hun shows als ’trippy’ zou omschrijven.)
De Kroffts zouden live-action prime-time variétéshows gaan produceren, net zo maf als al hun op poppen gebaseerde shows. (Elke aflevering van “Donny & Marie” begon op ijs; “The Brady Bunch Variety Hour” bevatte een zwembad voor waterballet.) Maar uiteindelijk keerden ze terug naar het originele recept. Hun laatste grote serie, “Mutt & Zo” (klinkt als “Pufnstuf”) gemaakt in 2015, voor Nick Jr. en speelt zich af in een hondenkleuterschool, met een menselijke gastheer, echte honden en poppen van verschillende groottes. (Gerekend naar het aantal afleveringen was het, zo niet de culturele penetratie of duurzaamheid, hun grootste hit.) Hun invloed was in zekere zin subversief. Wat Sid en Marty creëerden, is de basis van ‘Pee-wee’s Playhouse’ – Paul Reubens en Sid waren onvermijdelijk vrienden – en als je wat verder kijkt, en ik raad je aan dat te doen, Thu Tran’s surrealistische ‘Food Party’.
Hoewel poppenmagie zowel in als uit de mode kan komen, is ze eeuwenoud en onmiskenbaar. Dit is het jaar dat de Marionetten van Bob Baker – wiens hipster-crediet en algemene bekendheid toenamen toen het theater verhuisde naar Highland Park vanuit zijn oude huis, onduidelijk verscholen ten westen van het centrum – Coachella gespeeld. Poppen creëren een liminale ruimte tussen het alledaagse en het fantastische, terwijl ze dezelfde, werkelijke driedimensionale ruimte bewonen als de rest van ons. Sid Krofft woonde in die ruimte en maakte daar zijn kunst.
