‘The Blue Trail’-recensie: deze oma onderwerpt zich niet aan de staat

‘The Blue Trail’ is lyrische sciencefiction die zich net na de volgende bocht afspeelt. Een oude vrouw, Tereza (Denise Weinberg), komt geïrriteerd thuis van haar fabrieksbaan en ziet een overheidsfunctionaris gigantische metalen lauweren op de deur van haar hut hameren. Het is een eerbetoon aan de ouderen, legt de anonieme werkbij uit. Teresa is chagrijnig. ‘Sinds wanneer is ouder worden een eer?’ ze zucht.

Haar zorgen zijn terecht. In deze nabije toekomstversie van het landelijke Brazilië vervullen deze glimmende lauweren voor de ouderen en armen van het land dezelfde functie als Hitlers gouden sterren voor de joden. Ze markeren dat Tereza niet langer een individu is. Ze is teruggebracht tot een aantal – 77 jaar oud – en moet nu per bus naar een bejaardenkamp worden gebracht waar niemand ooit meer terugkeert. Hoe Tereza’s ballingschap haar landgenoten helpt is niet helemaal duidelijk, maar ik vermoed dat het begint met het geven van een huis en een baan aan een jonger iemand.

Eén ding hebben ouder worden en fascisme gemeen: het is moeilijk om je er een voorstelling van te maken totdat je er persoonlijk door wordt getroffen. Hoewel bruusk en zelfvoorzienend, begint Tereza de film als het hoofd naar beneden, plichtsgetrouwe type. Ze heeft er nooit bezwaar tegen gemaakt dat andere oude mensen zich laten meeslepen in vrachtwagens met kennelachtige kooien. ‘Rimpelwagens,’ sneert ze. Een eerdere versie van Tereza kunnen we zien in haar dochter Joana (Clarissa Pinheiro), een gehaaste alleenstaande moeder die zo uitgeput is terwijl ze probeert rond te komen dat ze niet de energie heeft om autoriteit in twijfel te trekken. Maar Tereza is boos dat de wet eindelijk voor haar is gekomen en staat erop dat ze een luier aandoet. “Je hoeft ze niet te gebruiken, je hoeft ze alleen maar te dragen”, zegt een ambtenaar, waarmee hij de one-size-fits-all onverschilligheid van de overheid weergeeft.

Filmmaker Gabriël Mascaro is iets ouder dan 42, jong genoeg om te denken als deze door de wc gefixeerde bureaucraat die niet lijkt te denken dat oud worden hen ook zal overkomen. (Als de meesten van ons het echt zouden geloven, zouden we meer squats doen.) Toch zijn Mascaro en zijn even jeugdige co-scenarist Tibério Azul wijs boven hun leeftijd. Dit is een rebels, empathisch avonturenverhaal over een grootmoeder die doorkrijgt dat haar samenleving vrij moet leren denken. (Volledige openbaarmaking: vorig jaar zat ik in de jury van het Filmfestival van Berlijn die “The Blue Trail” onze tweede hoofdprijs, de Zilveren Beer, toekende. Bij een tweede keer kijken blijft het geweldig.)

En zo volgt de plot Tereza’s episodische avonturen op de vlucht, terwijl ze ontsnapt om de rivier af te varen op zoek naar een werkend vliegtuig. Onderweg ontmoet ze een veerman met een gebroken hart (Rodrigo Santoro van “Westwereld”), een bijbelverkoper (Miriam Socorrás) en een ontaarde monteur (Adanilo, die net als mede-Brazilianen Pelé en Ronaldo het liefst één naam draagt). Ze struikelt ook over een tiental andere reisbureaus en casino-exploitanten, van wie niet te vertrouwen is dat ze haar niet aan de staat verraden. Haar uiterlijk evolueert van een versleten tandwiel naar een motorrijderachtige oma die natuurlijk op de rug van een fiets lijkt te rijden. Dennis Hoppers varken. De toeterende jazzpartituur van Memo Guerra voegt nog een speelse levenslaag toe: het is het geluid van een bizarre nachtclub waar de lucht trilt van griezelige muziekzagen.

Op dit moment, als er een Braziliaanse film naar de stad komt, de slimme gok is om het te zien. Als de wereld een feestje zou geven, zouden Brazilië en de VS in dezelfde hoek zitten en hun hart luchten over ons gezinsleven. (Afgaande op de populaire reactie op de recente economische thrillers van Park Chan-wook En Bong Joon HoZuid-Korea kwam ook langs om rond te hangen.) Nadat hij in de jaren ’80 de dictatuur had afgeworpen en zich had verzet tegen de aspirant-despoot Jaïr Bolsonaro uit het presidentschap en de gevangenis in, het land heeft zoveel met ons te delen dan de Braziliaanse films “Ik ben er nog steeds” En “De geheimagent” werden twee jaar op rij genomineerd voor de beste film bij de Academy Awards.

Iedereen met een hoogstaand idee en een laag productiebudget zou moeten bestuderen hoe ‘The Blue Trail’ het gevoel creëert van een enorme, fascistische machinerie met een paar centen aan rekwisieten: een tiental uniformvesten, wat spuitverf en een luidspreker die belooft dat alles wat de natie doet uit liefde is. Vanuit de lucht beweert een vriendelijke vrouwenstem dat Brazilië ‘de bescherming wil verzekeren van degenen die de geschiedenis van ons volk vertegenwoordigen’. Die lijn moet werkelijk hol klinken over de verwoeste dorpen van stammen uit het Amazonegebied.

Mascaro begon zijn carrière met vermakelijke documentaires waarin klasse en privileges werden onderzocht, van een chique penthouse in Rio (‘High-Rise’ uit 2009) tot een obsessieve reality-tv-liefhebber in een favela in Recife (‘Av. Brasília Formosa’). In zijn uitbraak ‘Housemaids’ uit 2012 gaf Mascaro camera’s aan zeven tieners en vroeg hen om vast te leggen hoe zij met hun hulp omgingen. Hij heeft het vertrouwen om zijn nieuwe dystopie slechts een tikkeltje aan te kleden, en de omvang van de onderdrukking over je heen te laten sluipen wanneer bijvoorbeeld een verkoper van açaí-bowls Tereza terloops om haar papieren vraagt. De eenvoud van zijn executie onderstreept dat een nachtmerrieachtige toekomst niet veel nodig heeft om werkelijkheid te worden, slechts een paar klemborden en massale apathie.

Cinematograaf Guillermo Garza fotografeert verwaarloosde omgevingen zoals beeldende kunst, waarbij hij het vuil omarmt. Waar mogelijk doet ‘The Blue Trail’ een stapje achteruit en filmt een betoverende plek zoals die is: huizen aan het water die met elkaar zijn verbonden door dunne trottoirs van houten planken, overgroeide beeldentuinen met bemoste dieren die op de loer liggen in het struikgewas en een plant waar Tereza werkt. (Lichte waarschuwing: het lijkt echt te zijn, maar maak je niet al te veel zorgen. We zien haar vooral haar vermoeide gewrichten strekken in de stoom.)

Er staan ​​afbeeldingen in die zo grimmig en mooi zijn dat ze bij je thuiskomen als een stapel ansichtkaarten in je zak. Een van de meest verbijsterende is simpelweg de vervuiling: een rivieroever in de jungle vol met kapotte banden. De veerman grapt dat het rubber is teruggekeerd naar zijn oorsprong. Hij lacht door zijn verontwaardiging. Kort daarna leidt hij zichzelf af door zich te laten verblinden door de hallucinogene klodder van de verzonnen Blue Drool-slak. Het blauwe spoor in de titel is hoe mensen beschrijven hoe ze slakkenstoned worden om het pad naar verlichting te vinden. Maar Mascaro’s stijl is te realistisch om ons mee te nemen in een gekke psychotrope buiging. We kijken alleen maar hoe de bootkapitein ergens diep in zichzelf naar binnen gaat, waar we hem niet zien, en badend in het zweet tevoorschijn komt.

Op dezelfde manier observeert de camera Weinbergs Tereza met een sensuele tactiliteit die ik nog niet heb zien overladen met een acteur boven de 70 die haar gouden jaren niet bij de plastisch chirurg heeft doorgebracht. “The Blue Trail” schiet haar niet uitbuitend neer, maar alleen liefdevol. Gezien Hollywoods eigen ongemak bij het maken van films met geriatrische heldinnen, viel het me op hoe stoutmoedig het voelde om haar karaoke te zien zingen in een handdoek, ijs in haar nek te wrijven en neus-aan-neus te zien dansen met een nieuwe vriendin. Het verhaal blijft klein en blijft alleen bij haar, een koppige vrouw die niet veel van de wereld wil en zich niet verantwoordelijk voelt voor de redding ervan. Maar het is geweldig om te zien hoe ze haar eigen lot in kaart brengt.