De belofte van AI was altijd dat het bepaalde soorten werk zou afhandelen, zodat we ons op andere konden concentreren. Het zou onze tijd vrijmaken, de wrijving verminderen en ons laten concentreren op wat menselijk oordeel en creativiteit vereist.
Die belofte ging ervan uit dat we de arbeid verstandig zouden verdelen. Dat we de operationele rompslomp – het plannen, opmaken en samenvatten die ons de dag voordat we de kans hebben gehad om na te denken – uit handen zouden geven. We zouden de cognitieve frictie behouden: het harde werk van het worstelen met ambiguïteit, het vormen van een standpunt en het uitzoeken van de juiste aanpak. Het werk waar jouw waarde daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
In plaats daarvan hebben we eerst het denken overgedragen. Omdat cognitieve wrijving de inspanning is waarvan u het liefst verlichting wilt, en AI het zo gemakkelijk maakt om deze over te slaan. ChatGPT werd het snelst geaccepteerde platform in de geschiedenis en deed rechtstreeks een beroep op ons instinct voor onmiddellijke bevrediging. We hebben de arbeid niet verdeeld. Wij hebben het uitbesteed.
De kosten worden duidelijk. Wanneer we de cognitieve strijd uitbesteden, eroderen we onze cognitieve strijd vermogen om te denken. Op het werk verschijnt het als “werkslop”: gepolijste output zonder echt nadenken. Ruim 40% van de werknemers ben het al tegengekomen. Op individueel niveau is het patroon zelfs nog verontrustender.
A recente studie van 1,5 miljoen AI-gesprekken in kaart gebracht hoe dit er in de praktijk uitziet. Eerst vragen gebruikers: “Wat moet ik doen?” Vervolgens accepteren ze het antwoord met minimale tegenwerking. Dan komen ze terug en doen het opnieuw. En dan, vaak te laat, komt de spijt: ‘Ik had naar mijn intuïtie moeten luisteren.’ Dit is geen enkel moment van slecht beoordelingsvermogen. Het is een patroon dat samenvoegt. Elke cyclus maakt de volgende waarschijnlijker, en na verloop van tijd vermindert dit niet alleen de kwaliteit van de output. Het vernietigt het oordeel dat de persoon in de eerste plaats waardevol maakte.
Dit is een probleem van arbeidsverdeling. En het is er een waar de economie mee worstelt sinds Adam Smith het onderwerp aansneed in zijn revolutionaire boek uit 1776: De rijkdom van naties. Hij toonde aan dat tien arbeiders in een speldenfabriek, die elk één stap uitvoeren, ongeveer 48.000 spelden per dag kunnen produceren, terwijl één arbeider die elke stap uitvoert misschien niet één enkele speld afmaakt. Maar Karl Marx merkte iets op waar het efficiëntiemodel van Smith geen rekening mee hield: als je de arbeid verdeelt, kunnen werknemers de verbinding verliezen met wat ze produceren. Ze maken delen van dingen en zien nooit het geheel. Zoals hij schreef in zijn baanbrekende werk uit 1867: De hoofdstad, ze worden ‘aanhangsels van de machine’.
Smith liet zien wat arbeidsverdeling oplevert. Marx liet zien wat het kan kosten. Wat dit 21e-eeuwse moment anders maakt, is dat voor het eerst de verdeelde arbeid niet fysiek is. Het is cognitief.
In een industriële economie was vervreemding een reële kostenpost. Werknemers verloren de verbinding met wat ze maakten, met de betekenis en de heelheid van hun werk. Maar ze hadden nog steeds arbeid te verkopen. Hun handen, hun vaardigheid en hun fysieke inspanning waren nog steeds nodig. In een kenniseconomie is het denken de arbeid. Als je de verbinding ermee verliest, voel je je niet alleen vervreemd van het product; je verliest überhaupt het vermogen om het te produceren.
Het biedt troost om de machine het denkwerk te laten doen, terwijl je nog steeds het gevoel hebt dat je aan het werk bent, of op zijn minst de bewegingen uitvoert. Maar cognitieve wrijving is waar de substantie achter de bewegingen daadwerkelijk wordt gemaakt. Sla het over, en de uitvoer draagt niemand van jullie. Niets van jouw oordeel, jouw instinct, de context die alleen jij kunt brengen. Dat is het werk dat uniek is voor ons, en het is geen werk waarvan we moeten worden ontheven.
Het alternatieve pad, waarbij kunstmatige intelligentie ons keuzevrijheid geeft, ligt binnen handbereik. Maar het vergt intentie en discipline.
De verleiding is altijd groot om deze welsprekende denkmachines verder te laten gaan, om ze de implicaties te laten overdenken voordat je de kans hebt gehad om je eigen mening te vormen. Als je eraan toegeeft, dreigt je verder afstand te nemen van je eigen gedachten – je meest waardevolle bezit.
Als de verdeling werkt, zou u moeten merken dat er in uw dag iets verandert. Niet meer output, maar snellere duidelijkheid. Meer tijd besteden aan het denken dat er echt toe doet. Het industriële tijdperk gemeten productiviteit in eenheden per uur. In de kenniseconomie is de maatstaf die er toe doet de tijd tot inzicht (TTI): hoe snel je tot het inzicht komt dat de zaken vooruit helpt.
Als je je in plaats daarvan een aanhangsel van de machine voelt – losgekoppeld van wat je produceert – werkt de verdeeldheid je tegen.
Arbeidsverdeling zorgt voor efficiëntie. Het hoeft geen vervreemding van je eigen denken te veroorzaken. Als het goed wordt gedaan, creëert het de ruimte voor menselijk vernuft.
De machine zorgt voor de operationele weerstand. En ik mag hier zitten, worstelen met wat dit allemaal betekent en wat we eraan moeten doen.
