Zuid-Afrika’s Market Theatre bereikt 50: NPR

JOHANNESBURG, Zuid-Afrika – Toen het voor het eerst begon in de jaren zeventig, voerde het Zuid-Afrikaanse Markttheater toneelstukken op die als zo subversief werden beschouwd dat het een regelmatig doelwit werd van de ijverige censuur van de apartheidsregering.

Zelfs het feit dat het publiek bestond uit zwarte en blanke Zuid-Afrikanen die zich vermengden, was ongehoord in een stad waar de wet gebieden en mensen scheidde op basis van ras.

Het theater, gevestigd op een oude groente- en fruitmarkt in het centrum van Johannesburg, ontstond op een cruciaal moment in ‘de Strijd’: de strijd tegen de apartheidsregering. Het opende zijn deuren slechts enkele dagen nadat de opstand in Soweto in 1976 het land voor altijd veranderde.

Jongeren gingen de straat op om te protesteren tegen scholen die les gaven in de Afrikaanse taal en bij het daaropvolgende harde optreden van de regering vielen honderden doden.

“Dus openden we onze deuren drie dagen na dat evenement”, zegt de huidige artistiek directeur van het theater, Greg Homann. “Het Market Theatre is in de tijd van 16 juni ontstaan ​​en heeft nu echt het gewicht gedragen van het vertellen van het nationale verhaal van Zuid-Afrika, gedurende de donkere jaren van de apartheid.”

Dit jaar viert het theater, waar legendarische Zuid-Afrikanen als acteur John Kani en toneelschrijver Athol Fugard naam maakten, zijn 50-jarig jubileum.

John Kani arriveert bij de première van “Murder Mystery 2” op dinsdag 28 maart 2023 in het Regency Village Theatre in Los Angeles.

Jordan Strauss/Invision/AP

onderschrift verbergen

bijschrift wisselen

Jordan Strauss/Invision/AP

In die halve eeuw produceerde het toneelstukken van internationale faam, waaronder ‘Woza Albert’, ‘Sophiatown’ en ‘Sizwe Banzi is Dead’, en de hitmusical ‘Sarafina’ – over de opstand in Soweto.

“Sarafina”, geschreven door jazzmuzikant Hugh Masekela, ging naar Broadway en werd een Hollywood-film met Whoopie Goldberg in de hoofdrol.

Maar velen betwijfelden aanvankelijk dat het zou overleven. Tony-bekroonde acteur John Kani zei dat hij verbijsterd was toen de oprichters van het theater, Barney Simon en Mannie Manim, hem voor het eerst hun visie vertelden.

“Ik dacht dat deze twee idioten gek waren, het gaat niet werken, en ze zeiden tegen mij en Athol Fugard dat het voor iedereen open zou staan. Ik zei waar heb je het over, het is ’75, ’76”, herinnerde Kani zich in een interview uit 2014.

Maar ondanks zijn aanvankelijke bedenkingen, zei Kani, “viel mijn hele carrière op dit podium op zijn plaats.”

Toch waren er momenten waarop het ‘touch and go’ was.

Het theater “werd vaak overvallen. Acteurs verkeerden soms in gevaar”, zegt Homann.

En vaak kwamen er censoren van de apartheidsregering opdagen.

“Dan gingen ze het podium op en begonnen hun censuur voor het publiek uit te voeren”, vervolgt hij. “En het werd bijna een tweede akte van de productie, waarbij de censuur actief deel uitmaakte van het werk.”

‘Geen zwart, geen wit’

Dan was er nog het feit dat het een plek was waar alle rassen zich konden vermengen, waarbij de theaterdirecteuren op slimme wijze mazen in de wet vonden om de wet te omzeilen.

“Op een gegeven moment werd onze bar verkocht voor één rand, dus het equivalent van 50 Amerikaanse cent, zodat hij in particulier bezit was”, zegt Homann.

Omdat het in privébezit was, konden gekleurde toeschouwers “legaal in die ruimte staan”, legt hij uit. “Maar als ze één meter de foyer binnenstapten, waren ze illegaal volgens de apartheidswetten.”

Amerikaanse First Lady Hillary Rodham Clinton (links) en vice-president Al Gore applaudisseren tijdens een gevarieerde muzikale uitvoering van “Sophiatown” door leden van de Market Theatre Company op maandag 9 mei 1994 in Johannesburg. Eerwaarde Jesse Jackson zit achter Gore.

Michael Yassukovich/AP

onderschrift verbergen

bijschrift wisselen

Michael Yassukovich/AP

Terwijl het werk van het theater hielp de boodschap van de anti-apartheidsbeweging in binnen- en buitenland te verspreiden, werden enkele blanke toeschouwers getriggerd.

“Ik heb die blanken al een aantal keren gezien. Weet je, ze staan ​​op”, herinnert regisseur Arthur Molepo zich, een theaterveteraan die vanaf het begin bij de Markt betrokken is geweest.

“Je ziet een man een vrouw vastgrijpen en gewoon naar buiten lopen tijdens het stuk, wat betekent dat ze natuurlijk boos waren, of dat ze het er niet mee eens waren of geloofden wat we zeiden”, zei Molepo.

Toch herinnert hij zich de beginjaren van de markt als een onstuimige tijd.

“Er was geen zwart, er was geen wit. We waren gewoon een hele groep, een hele groep. Dus we maakten dingen, maakten theater”, zegt hij.

Een afbeelding uit de productie van “Marabi” in februari 2026 in het Market Theatre.

Ngoma Ka Mphahlele/markttheater

onderschrift verbergen

bijschrift wisselen

Ngoma Ka Mphahlele/markttheater

Dit jaar regisseerde Molepo een nieuwe productie van een toneelstuk uit de apartheidsperiode: ‘Marabi’.

Uit het applaus en de staande ovatie bleek duidelijk dat het onderwerp nog steeds resoneerde, zelfs bij wat vooral een generatie Z- en millenial-publiek leek te zijn dat nooit het leven onder de apartheid heeft gekend.

Het verhaal volgt de strijd van een zwarte familie in de eerste helft van de twintigste eeuw en eindigt uiteindelijk met hun gedwongen verwijdering uit hun huis op grond van de rassenscheidingswetten van de blanke regering.

Gabisile Tshabalala, 35, speelde de hoofdrol in Marabi, maar groeide op in het vrije Zuid-Afrika en herinnert zich de apartheid niet.

De actrice zegt echter: “Theater is uiterst belangrijk voor jonge Zuid-Afrikanen. Vooral als zwarte mensen mogen we onze verhalen vertellen.”

En het theater is niet tevreden met het rusten op zijn historische lauweren.

Het “vertelt het Zuid-Afrikaanse verhaal”, zegt Homann. “wat dat ook mag zijn van zijn tijd.”

“Dus tijdens de jaren ’80 was dat het verhaal van de strijd tegen de apartheid. Meer recentelijk zijn het de uitdagingen van een jonge democratie.”

Kwesties als toegang tot onderwijs, corruptie en gendergerelateerd geweld worden allemaal op het podium aangepakt nu de markt vijftig jaar wordt, waarbij Zuid-Afrikanen hopen op nog veel meer jaren van tot nadenken stemmend theater.