MEXICO-STAD — Meer dan zestig jaar lang heeft het communistische Cuba elke destabiliserende maatregel gedwarsboomd die Washington op zijn pad had gezet: moordcomplotten, een handelsembargo, sabotage, reisverboden en, het meest berucht, de invasie van de Varkensbaai in 1961, toen de revolutie van Fidel Castro nog jong was en de Koude Oorlog woedde.
Nu vragen velen zich af: luidt eindelijk de doodsklok voor de Cubaanse revolutie?
En is president Trump op koers om een doel te bereiken – het omverwerpen van de communistische heersers van het eiland – dat John F. Kennedy en de opeenvolgende presidenten ontging?
Trump heeft herhaaldelijk verklaard dat Cuba de volgende is in zijn vizier, na zijn aanhoudende oorlog tegen Iran en de omverwerping in januari van de Venezolaanse president Nicolás Maduro.
Maar veel deskundigen waarschuwen dat voorspellingen over het einde van het communistische bewind een illusie zijn gebleken.
Op een poster van de overleden Cubaanse leider Fidel Castro staat ‘Dood aan de indringer’ in Havana.
(Yamil Lage / AFP/Getty Images)
“Veel mensen zijn de afgelopen 67 jaar hun shirt kwijtgeraakt door op deze jongens te wedden, dus zo ver zou ik niet gaan”, zei Jorge Castañeda, de voormalige minister van Buitenlandse Zaken van Mexico. “Maar de enige manier waarop de Cubaanse regering zichzelf kan redden, is door op economisch vlak alles te doen wat Trump en het volk van Miami willen dat ze doen, in ruil voor het vasthouden aan de politieke macht.”
Het was olie – in het bijzonder de feitelijke energieblokkade van Trump – die Havana’s gevestigde leiderschap uiteindelijk dwong om met zijn oude vijand aan de overkant van de Straat van Florida aan de onderhandelingstafel te gaan zitten.
Vrijdag bevestigde de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel op de nationale televisie dat Havana betrokken is geheime gesprekken met de regering-Trump.
Díaz-Canel onderstreepte de ernst van het moment en benadrukte dat de gesprekken werden geleid door hem en ‘de historische leider van onze revolutie’, Raúl Castro, de niet-leeftijdsgebonden jongere broer van Fidel, die in 2016 stierf.
De woorden van Díaz-Canel maskeerden wat voor aanhangers van een door mondiaal links gevierde revolutie een pijnlijke realiteit was.
“Cuba onderhandelt niet uit overtuiging, maar uit verstikking”, schreef Stephanie Henaro, een Mexicaanse analist, op X. “Regimes gaan niet met hun historische vijanden om tafel als ze sterk zijn.”
Ter rechtvaardiging van de bilaterale gesprekken haalde de Cubaanse president de ineenstorting van de energievoorziening van het land aan, waarbij hij opmerkte dat sommige gebieden meer dan 30 uur zonder stroom hebben gezeten.
Cuba wordt al lang geprezen om zijn gratis onderwijs- en gezondheidszorgsystemen en ziet scholen en ziekenhuizen sluiten vanwege een gebrek aan elektriciteit. De nationale wachtlijst voor niet-levensbedreigende procedures heeft bijna 100.000 bereikt, waaronder ruim 11.000 kinderen, zegt de regering.
Cuba, dat 60% van zijn olie importeert, heeft al drie maanden geen brandstofzending ontvangen, zei Díaz-Canel.
Toen Amerikaanse troepen Maduro naar een gevangenis in New York brachten, stopte Trump de leveringen van olie uit Venezuela – dat onder socialistisch bewind lange tijd ruwe olie had geleverd aan zijn ideologische bondgenoot.
Trump heeft andere landen, met name Mexico, sterk bewapend om te stoppen met het sturen van olie naar het eiland. Hij zette landen ook onder druk om de kaders van Cubaanse artsen, die in een groot deel van het Amerikaanse continent een spil van de gezondheidszorg vormden, te verdrijven, terwijl hij Havana van het broodnodige geld voorzag.
En nu veel Latijns-Amerikaanse landen de afgelopen jaren naar rechts zijn gegaan, geniet Cuba niet langer de steun die het ooit had.
Mensen in een privésupermarkt in Havana kijken vrijdag toe terwijl de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel op tv spreekt.
(Ramon Espinosa / Associated Press)
Het eiland beleeft de slechtste dagen sinds de val van de Sovjet-Unie in 1991, Havana’s trouwe beschermheer. De Communistische Partij overleefde die klap – en overleefde een bijna tien jaar durende “speciale periode” van bezuinigingen na het verlies van de steun van Moskou. Toch zijn volwassenen volgens schattingen in deze bijzondere periode gemiddeld 12 tot 20 pond afgevallen.
De afgelopen weken hebben woedende inwoners van Havana hun ongenoegen geuit over de storingen in nachtelijke crescendo’s van kletterende potten en pannen. Er zijn verspreide berichten verschenen over gewelddadige protesten tegen de regering, ondanks de harde controle van de veiligheidsdiensten.
“We hebben de limiet bereikt: de situatie is kritiek en precair”, zei Yaima Sardiñas, een manicure en moeder van drie kinderen, telefonisch vanuit Havana. “Tijdens de speciale periode waren er inderdaad stroomstoringen, maar rijst en misschien wat vlees was er altijd te vinden. Nu is dat bijna onmogelijk.”
“Tegenwoordig,” voegde Sardiñas, 42, toe, “zie je ongelukkige mensen op straat, die door het afval snuffelen. Dat gebeurde niet in de speciale periode.”
Toen Díaz-Canel de bilaterale gesprekken onthulde, verschilde de toon van zijn recente veroordelingen van het “verstikkingsbeleid” van Washington en zijn geloften van “creatief verzet” tegen het pesten van Trump.
De gesprekken zullen zich waarschijnlijk richten op een economische en politieke hervorming. Maar brede hervormingen zouden betekenen dat een diepgeworteld commando- en controlesysteem moet worden getransformeerd dat, hoewel gebrekkig, al 67 jaar standhoudt, ondanks de niet-aflatende druk van Washington.
Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio – de Cubaanse Amerikaan die de belangrijkste man van Trump is over Cuba – heeft de schuld van het rampzalige huidige tafereel aan het leiderschap van het eiland toegeschreven, niet aan de Amerikaanse blokkade.
“De humanitaire crisis loopt uit de hand omdat de Cubanen niet weten hoe ze een economie moeten runnen”, zei Rubio vorige maand in Florida.
Anderen zeggen dat dergelijke opmerkingen de gevolgen van de olieblokkade bagatelliseren.
“Het Trump-regime is erin geslaagd de economie te verpletteren”, zegt Robin Lauren Derby, een UCLA-historicus die Cuba volgt.
Het omvormen van Cuba’s grotendeels door de staat beheerde systeem tot een toevluchtsoord voor particuliere bedrijven – en een gastvrije bestemming voor Cubaans-Amerikaanse ondernemers uit Florida – impliceert het verdringen van machtige spelers in Cuba’s militair-industriële complex, dat een groot deel van de economie bestuurt.
Rubio heeft gesproken over een geleidelijke transitie in Cuba, en zelfs Trump – die de Iraniërs opriep de straat op te gaan zodra de Verenigde Staten en Israël Teheran begonnen te bombarderen – heeft geen grootschalige opstand voorspeld.
De speculatie concentreerde zich op een scenario in Venezuela-stijl waarin het huidige leiderschap op de een of andere manier buitenspel wordt gezet ten gunste van een Trump-vriendelijke vervanger.
Maar veel experts zien weinig parallellen met Venezuela, dat, in tegenstelling tot Cuba, een recente geschiedenis van vrije markten en oppositiepartijen kent, terwijl het de alomtegenwoordige veiligheidsarchitectuur van Cuba mist. En na generaties van “verzet” hebben de Cubanen een ingebouwde minachting voor de “imperialistische” tegenstander van het land.
“Cuba zal niet hetzelfde worden als Venezuela”, zei Derby. “De kwestie van de soevereiniteit betekent echt iets voor de Cubanen.”
In zijn opmerkingen zinspeelde Díaz-Canel op weerstand tegen politieke veranderingen. De gesprekken zouden plaatsvinden, zei hij, met “respect voor de politieke systemen van beide staten, en voor de soevereiniteit en zelfbeschikking van onze regering.”
Kinderen spelen vorige week tijdens een schoolactiviteit in een park in Havana.
(Ramon Espinosa / Associated Press)
Cuba zal waarschijnlijk openstaan voor een grotere rol van de particuliere sector en Amerikaanse bedrijven preferentiële toegang bieden, zegt Ricardo Torres, een econoom aan de American University. Potentieel problematischer zullen de oproepen tot compensatiebetalingen zijn aan Amerikaanse bedrijven en individuen – waarvan vele in Zuid-Florida – wier eigendommen na de revolutie werden onteigend.
Een andere sleutelfactor is de Cubaans-Amerikaanse bevolking van Florida. Ze vormen een cruciale basis voor de Republikeinse Partij en zullen er waarschijnlijk bezwaar tegen maken om de huidige regeringsinfrastructuur, in Venezuela-stijl, in stand te laten. Cubaanse ballingen hebben meerpartijenverkiezingen, vrijheid van meningsuiting, de vrijlating van politieke gevangenen en andere hervormingen geëist.
“Als Trump en Rubio Miami verraden, kunnen ze in veel problemen komen”, zei Castañeda.
Aan de andere kant heeft een sterk verzwakte Cubaanse regering weinig troeven.
“Cuba is deze onderhandelingen in een zeer zwakke positie begonnen”, zei Torres. “Ze zullen concessies moeten doen.”
Er zijn al enkele tekenen. Vorige week nog kondigde Havana aan dat het 51 gevangenen zou vrijlaten “in de geest van goede wil en nauwe, vloeiende betrekkingen met het Vaticaan.”
Het Vaticaan – dat hielp bij het bemiddelen in gesprekken die leidden tot een dooi tussen de VS en Cuba tijdens de regering-Obama – heeft een vergelijkbare intermediaire rol gespeeld bij Trump en Havana.
Aan de Amerikaanse kant voorspellen sommigen dat Trump ermee instemt het reizen naar het eiland open te stellen, wat van cruciaal belang is voor het nieuw leven inblazen van de stervende toeristeneconomie. De stroomuitval en het gebrek aan vliegtuigbrandstof hebben het toerisme, een belangrijke bron van inkomsten, gedecimeerd.
Een terugkeer van buitenlandse bezoekers zou voor velen een zegen zijn, waaronder Bruno Díaz, 56, vader van drie kinderen in Havana die de kost verdient als taxichauffeur en muzikant, in de toeristenbranche. Hij heeft al weken niet gewerkt.
“We bevinden ons in zo’n delicate situatie – met mensen die honger lijden, zoveel tekorten – dat welk nieuws over verandering ons ook hoop geeft”, zei Díaz na nieuws over de Amerikaans-Cubaanse gesprekken.
“We hopen alleen dat het niet alleen maar woorden zijn, en dat we snel echte verandering zullen zien. Omdat mensen er niet meer tegen kunnen.”
McDonnell en Linthicum rapporteerden vanuit Mexico City, Ceballos vanuit Washington. Speciale correspondent Cecilia Sánchez Vidal in Mexico-Stad bijgedragen aan dit rapport.
