ROME — De opname van Rusland in de line-up van de kunstbeurs van de Biënnale van Venetië in 2026 heeft tot internationale verontwaardiging geleid, waarbij de Europese Commissie heeft gedreigd financiering in te houden en 22 Europese landen eisen dat Moskou weer wegblijft vanwege de oorlog in Oekraïne.
Het schandaal op de oudste en belangrijkste beurs voor hedendaagse kunst ter wereld heeft het Italiaanse ministerie van Cultuur in het vizier gebracht. Het komt slechts enkele weken nadat de Italiaanse regering moest toekijken terwijl het Internationale Paralympische Comité Russische en Wit-Russische atleten toestond concurreren onder hun nationale vlag op de Paralympische Winterspelen 2026 in Milano Cortina.
Minister van Cultuur Alessandro Giuli probeert de diplomatieke gevolgen in goede banen te leiden, waarbij hij zich duidelijk verzet tegen het besluit van de Biënnale, maar erkent dat de bestuursstichting onafhankelijk is van de regering en autonoom handelde toen Rusland werd opgenomen in de line-up voor zijn 61e kunstfestival.
Rusland heeft een permanent, historisch paviljoen in de tentoonstellingsruimte van Giardini en beschikt volgens de regels voor de kunstbeurs over een gestroomlijnd proces waardoor het aan de show kan deelnemen. Maar Moskou is niet meer verschenen sinds het begin van de oorlog in Oekraïne: in 2022 de Rus paviljoen was gesloten nadat de kunstenaars zich terugtrokken na de invasie van Moskou. In de editie van 2024werd het paviljoen voor zijn tentoonstelling uitgeleend aan Bolivia.
De Stichting Biënnale van Venetië maakte op 4 maart de line-up bekend voor de editie van 2026, die loopt van 9 mei tot en met november. 22. Negenennegentig landen doen mee, waarvan zeven voor de eerste keer.
De terugkeer van Rusland naar de beurs werd niet benadrukt door de Biënnale, maar werd alleen opgenomen in de lijst van deelnemende landen met een tentoonstelling getiteld ‘The Tree is Rooted in the Sky’, waaraan zo’n drie dozijn Russische kunstenaars deelnamen.
Terwijl de verontwaardiging toenam, ontsloeg Giuli deze week de ambtenaar van het ministerie die in het bestuur van de Biënnale zit, Tamara Gregoretti, en beschuldigde haar ervan te hebben nagelaten aan het ministerie bekend te maken dat Rusland had aangegeven dat het zou deelnemen en dat zij de opname ervan had gesteund.
Giuli startte ook een onderzoek om te bepalen of de deelname van Rusland verenigbaar was met het sanctieregime van de EU. Concreet eiste hij dat de Biënnale dringend alle documentatie zou verstrekken, inclusief correspondentie met Moskou, over het Russische plan om het paviljoen tijdens de beurs op te zetten en te beheren.
Hij sprak vrijdag telefonisch met zijn Oekraïense tegenhanger, Tetyana Berezhna, en “herhaalde de inzet van de Italiaanse regering om de culturele identiteit van Oekraïne te beschermen, die al meer dan vier jaar wordt bedreigd door de Russische invasie, en herbevestigde zijn persoonlijke inzet en die van de regering voor de wederopbouw van het culturele erfgoed van Oekraïne”, aldus het ministerie.
Berezhna van haar kant vertelde Giuli dat de Russische deelname “onaanvaardbaar was voor Kiev en in contrast stond met de krachtige steun voor Oekraïne die de Italiaanse regering handhaafde”, aldus het kantoor van Giuli.
Het hoofd van de Biënnale Foundation, Pietrangolo Buttafuoco, heeft het besluit verdedigd en geformuleerd als een daad tegen censuur.
Hij kondigde aan dat de editie van dit jaar gepaard zal gaan met twee speciale tentoonstellingsruimtes voor ‘dissidente’ kunst. En hij herinnerde zich dat vorig jaar op het filmfestival van Venetië de wereldpremière plaatsvond van ‘The Wizard of the Kremlin’, een weinig vleiend portret met Jude Law in de hoofdrol over de opkomst van de Russische president Vladimir Poetin.
Maar 22 Europese landen schreven een brief aan Buttafuoco, waarin zij hun “diepe bezorgdheid” uitten over de deelname van Rusland. Ze waarschuwden dat Moskou het zou kunnen uitbuiten om “een beeld van legitimiteit en internationale acceptatie te projecteren dat in schril contrast staat met de realiteit van Ruslands aanhoudende oorlog tegen Oekraïne en de vernietiging van het Oekraïense culturele erfgoed, evenals met de Europese en internationale sancties.”
De Europese Commissie van haar kant veroordeelde het besluit van de Biënnale en dreigde EU-fondsen voor de beurs in te houden, die over drie jaar ongeveer 2 miljoen euro zouden bedragen.
“Mocht de Biënnale Foundation doorgaan met haar besluit om Rusland toe te staan deel te nemen, dan zullen we verdere maatregelen overwegen, waaronder de opschorting of beëindiging van de lopende EU-financiering aan de Biënnale Foundation”, aldus een verklaring van commissarissen Henna Virkkunen en Glenn Micallef.
