Op middelbare leeftijd, vrouwen wordt verteld dat ze verstoring kunnen verwachten. De slaap kan lichter worden, de nachten kunnen warmer aanvoelen en het is moeilijker om aan energie te komen. Hormonen verschuiven en het lichaam past zich aan. Maar bij een groot aantal vrouwen gebeurt er ook nog iets anders: hun luchtwegen klappen tientallen keren per uur samen terwijl ze slaap.
Obstructief slaapapneu (OSA), ooit omschreven als een aandoening die voornamelijk oudere, zwaardere mannen treft, wordt steeds meer erkend als een veel complexere en vaak onopgemerkte aandoening, vooral bij vrouwen die in de perimenopauze zitten en menopauze.
OSA treedt op wanneer de bovenste luchtwegen zich tijdens de slaap vernauwen of instorten, het zuurstofniveau daalt en de hersenen het lichaam kortstondig wakker maken om opnieuw te gaan ademen. Jarenlang werd het afgeschilderd als één enkele stoornis met een bekend gezicht. Nu begrijpen onderzoekers het als veel complexer: een heterogene aandoening gevormd door verschillende biologische mechanismen en uitgedrukt in verschillende symptoompatronen. Toch bepaalt het oudere, grotere, mannelijke archetype nog steeds wie de diagnose krijgt en wie niet.
Een recente projectie in het tijdschrift The Lancet Respiratory Medicine suggereert dat het probleem veel groter is – en vrouwelijker – dan ooit werd gedacht. Onderzoekers schatten dat in 2050 bijna 77 miljoen Amerikaanse volwassenen tussen 30 en 69 jaar OSA zullen hebben, inclusief een relatieve toename van 65 procent in de prevalentie onder vrouwen, tot ongeveer 30,4 miljoen, vergeleken met een relatieve toename van 19 procent onder mannen. De stijging weerspiegelt de vergrijzing van de bevolking en de toenemende obesitas, maar hopelijk ook iets fundamentelers: betere detectie.
Carlos Nunez, Chief Medical Officer bij ResMed, die de analyse ondersteunde, legt uit dat hoewel meer dan een miljard mensen in de wereld slaapapneu hebben, in sommige landen maar liefst 90 procent niet gediagnosticeerd en onbehandeld is. “Het is een aandoening die vaak in anonimiteit leeft. De meeste mensen realiseren zich niet dat ze de ziekte hebben, omdat je slaapt als het gebeurt”, zegt hij.
Hoewel OSA op elke leeftijd kan voorkomen, zelfs bij kinderen, neemt het risico toe, omdat de afnemende spiertonus het voor de luchtwegen moeilijker maakt om open te blijven tijdens de slaap. Voor vrouwen is de menopauze echter een cruciaal moment. Studies tonen aan dat postmenopauzale vrouwen een aanzienlijk hoger risico op OSA hadden. Een analyse Uit een Amerikaans gezondheidsonderzoek bleek dat postmenopauzale vrouwen ongeveer 57 procent meer kans hadden om slaapapneusymptomen te melden dan vrouwen in de pre-menopauze, zelfs na correctie voor lichaamsgewicht.
“Vrouwen hebben hormonale bescherming tegen oestrogenen tot de menopauze”, zegt Marie-Pierre St-Onge, directeur van het Center of Excellence for Sleep & Circadian Research aan de Columbia University. Rond die tijd, legt ze uit, verschuift de vetverdeling naar de nek en het bovenlichaam, waardoor de druk op de luchtwegen toeneemt.
Onderzoek suggereert dat oestrogeen en progesteron beschermende effecten hebben op de ademhalingsregulatie en de spieractiviteit van de bovenste luchtwegen. Naarmate deze hormoonspiegels na de menopauze afnemen, neemt die invloed af, wat kan bijdragen aan een grotere kans op instorting van de luchtwegen tijdens de slaap.
Rashmi Nisha Aurora, hoogleraar geneeskunde en directeur van Women’s Sleep Medicine Initiatives aan de NYU Grossman School of Medicine, beschrijft oestrogeen als een belangrijke antioxidantverdediging. Wanneer deze afneemt, verzwakt de bescherming tegen oxidatieve stress, net zoals OSA zelf het lichaam onderwerpt aan herhaalde zuurstofdalingen en ontstekingsspanningen. Het resultaat, zo stelt zij, is een fysiologische “dubbele klap” die de druk op het hart en het stofwisselingssysteem vergroot.
Zwangerschap is een ander moment waarop hormonale schommelingen de kwetsbaarheid voor OSA tijdelijk vergroten, merkt Aurora op.
De paradox is dat de menopauze ook het moment is waarop OSA het gemakkelijkst verkeerd geïnterpreteerd kan worden, aangezien de symptomen van vrouwen – die kunnen verschillen van die van mannen – nachtelijk zweten, vermoeidheid en rusteloze slaap omvatten, die overlappen met de menopauze zelf. “Daar wordt het echt over het hoofd gezien”, zegt Aurora. “Een deel van het probleem was de identificatie en screening van gevallen.”
De checklists waarop artsen vertrouwen – luid snurken, getuige zijn van ademhalingspauzes, overmatige slaperigheid overdag – zijn grotendeels ontwikkeld en gevalideerd in mannelijke of gemengde cohorten. Veel van de meest gebruikte instrumenten voor het meten van hypersomnie, waaronder de Epworth Sleepiness Scale, waren niet gevalideerd bij vrouwen in alle leeftijdsgroepen. En het symptoom dat vaak aanleiding geeft tot CPAP-verwijzing, zoals overmatige slaperigheid overdag, kan dat ook zijn beschreven of anders ervaren door vrouwen.
