In zijn aankondiging waarin hij de Amerikaanse aanvallen op Iran onthulde, viel president Trump de “proxies” van de Islamitische Republiek in de regio aan.
“Van Libanon tot Jemen en van Syrië tot Irak heeft het regime terroristische milities bewapend, getraind en gefinancierd die de aarde hebben doordrenkt met bloed en lef”, verklaarde Trump zaterdag. De Verenigde Staten, Trump beloofdewas vastbesloten ervoor te zorgen dat de Iraanse bondgenoten “niet langer de regio of de wereld kunnen destabiliseren en onze strijdkrachten kunnen aanvallen.”
Iran heeft inderdaad militaire, financiële en technische steun verleend aan verschillende organisaties die door Iran ‘de As van het Verzet’ worden genoemd. De wijdverspreide milities vertegenwoordigen cruciale regionale projecties van de macht van Teheran, afgezanten van de Perzische natie naar door conflicten geteisterde Arabische landen.
De meeste groepen zijn, net als Iran zelf, samengesteld uit leden van de sjiitische tak van de islam, een minderheid van de mondiale moslims, maar grote bevolkingsgroepen in de ‘sjiitische halve maan’ die zich uitstrekt van Iran tot Irak, Syrië, Libanon en de Middellandse Zee. In navolging van Iraanse standpunten omarmen de groepen de strijd tegen wat zij de Amerikaans-Israëlische hegemonie en de illegale bezetting van Palestijnse gebieden noemen.
De Iraanse bondgenoten onderscheiden zich van voornamelijk soennitische militante moslimorganisaties zoals Al Qaeda – verantwoordelijk voor de aanslagen van 11 september 2001 – en Islamitische Staat, een zijtak van Al Qaeda.
Ondanks een gedeelde vijandschap tussen de Verenigde Staten en Israël zijn de sjiitische en soennitische milities bittere sektarische vijanden. Al Qaeda en Islamitische Staat beschouwen sjiieten over het algemeen als ongelovigen en beschouwen Iran als een doodsvijand.
Hier zijn enkele door Iran gesteunde groepen:
Hamas
Hamas-aanhangers marcheren in Ramallah, op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever, in 2023.
(Marcus Yam / Los Angeles Times)
De enige groep die Trump bij naam noemde, Hamas (“Islamitische Verzetsbeweging”), werd in 1987 opgericht, na het begin van de eerste intifada – of opstand – tegen Israël.
De soennitische islamitische organisatie ontving pas in de jaren negentig grootschalige hulp van Iran, en volgens berichten in de Israëlische pers verleende Israël al vroeg steun als tegenwicht voor de seculiere Palestijnse Bevrijdingsorganisatie. Sinds 2007 heeft Hamas de controle over de Gazastrook, waar het zowel als militaire macht heeft gefunctioneerd als als de facto regering die sociale diensten verleent.
Het was Hamas die op 7 oktober 2023 de grensoverschrijdende aanvallen op Israël lanceerde, die leidden tot de dood van ongeveer 1.200 mensen.
Nog eens 251 mensen werden gegijzeld. Volgens het door Hamas geleide ministerie van Volksgezondheid in Gaza kwamen bij de daaropvolgende oorlog tussen Israël en Hamas meer dan 70.000 Palestijnen om het leven, een cijfer dat de Verenigde Naties en andere onafhankelijke waarnemers als betrouwbaar beschouwen.
De oorlog, het nieuwste en meest uitgebreide Israëlische offensief in de Gazastrook, heeft Hamas enorm verzwakt. Israël zegt dat het duizenden strijders heeft gedood, waaronder talrijke Hamas-commandanten op hoog niveau.
Hoewel Iran sjiitisch is en Hamas soenniet, verenigt een gedeelde oppositie tegen Israël de twee.
Iran en zijn bondgenoten beschuldigen Israël van het voeren van een campagne van massamoord, vervolging en etnische zuivering tegen inheemse Palestijnen, beschuldigingen die Israël verwerpt. Hamas is al jarenlang een rivaal van de seculiere Fatah-factie, die regeert in door Palestijnen bezette gebieden op de Westelijke Jordaanoever.
Een andere militante factie, de Palestijnse Islamitische Jihad, is een directere Iraanse proxy dan Hamas in zowel Gaza als de Westelijke Jordaanoever.
Hezbollah
Familieleden van Hezbollah-oppercommandant Taleb Sami Abdullah houden zijn foto omhoog tijdens een begrafenisstoet in Libanon in 2024. Hij kwam om bij een Israëlische militaire aanval.
(Bilal Hussein / Associated Press)
Hezbollah (“Partij van God”) is het juweel in de kroon van Irans proxy-bondgenoten.
Hezbollah, een overwegend sjiitische islamitische groepering, is al tientallen jaren een belangrijke militaire en politieke macht in Libanon, dat grenst aan het noorden van Israël.
Met de steun van Iran ontstond Hezbollah uit de chaos van de Libanese burgeroorlog (1975-90) en uit verzet tegen de Israëlische invasie van Libanon in 1982 en de daaropvolgende achttien jaar durende bezetting van Zuid-Libanon.
Posters van wijlen ayatollah Ruhollah Khomenei, stichter van de Islamitische Republiek, versierde muren en lantaarnpalen in de Bekavallei in Libanon, een bolwerk van Hezbollah.
Hezbollah heeft ook zetels in het Libanese parlement en exploiteert, net als Hamas, een groot netwerk van sociale diensten en heeft zich verzet tegen eisen tot ontwapening. Hezbollah stuurde tijdens de burgeroorlog van dat land (2011-2024) troepen naar buurland Syrië om de regering van de toenmalige president Bashar Assad, een oude bondgenoot van Iran, bij te staan.
Hezbollah is regelmatig in conflict geweest met Israël, waaronder een 34 dagen durende oorlog in 2006. Een Israëlische militaire campagne in 2024 heeft de capaciteiten van Hezbollah aanzienlijk gedegradeerd. Een grote klap was de moord op de oude leider van de groep, Hassan Nasrallahbij een Israëlische luchtaanval. Nasrallah deed een deel van zijn studies in de Iraanse stad Qom, een centrum voor sjiitische wetenschap.
Houthi’s
Demonstranten die loyaal zijn aan de Houthi-beweging verzamelen zich in Jemen in 2023.
(Mohammed Hamoud / Getty Images)
Officieel bekend als Ansar Allah (“Aanhangers van God”), zijn de Houthi’s gevestigd in Jemen, op het zuidwestelijke puntje van het Arabische schiereiland. Jemen wordt beschouwd als het armste land in het Midden-Oosten. Net als Hamas kwamen de Houthi’s naar voren als een macht voordat ze substantiële Iraanse steun kregen.
Een burgeroorlog in 2014 had tot gevolg dat de Houthi’s de controle over de hoofdstad Sanaa en grote delen van Noord- en Noordwest-Jemen overnamen, waaronder een strategisch deel van de kust van de Rode Zee.
Teheran heeft volgens Washington wapens, training en andere hulp aan de Houthi’s geleverd, hoewel de Houthi’s tot een aparte tak van de sjiitische islam behoren dan de ‘Twelver’-sekte die in Iran heerst.
Sinds het begin van de Gaza-oorlog hebben de Houthi’s drone- en raketaanvallen gelanceerd op Israël en schepen in de Rode Zee, waarvan zij beweren dat ze verbonden waren met Israël – vaak ten onrechte. Vorig jaar zei Trump dat hij een bombardementscampagne tegen de Houthi’s beëindigde nadat de groep ermee had ingestemd de aanvallen te staken. “Ze zijn stoer, het zijn strijders”, zei hij over de Houthi’s.
De informele naam van Ansar Allah, Houthis, komt van de achternaam van de overleden politieke en religieuze leider, Hussein Badreddin Houthi.
Iraakse groepen
Jarenlang heeft de Iraakse dictator Saddam Hoessein de Iraanse invloed in zijn land afgesloten, waarbij hij Teheran als een bedreiging beschouwde. De buurlanden vochten in de jaren tachtig een bloedige oorlog, geïnitieerd door Hoessein, met steun van Washington.
Maar de door de VS geleide invasie van 2003, die Hussein en zijn Baath-regering verdreef, opende Irak – met zijn overwegend sjiitische bevolking – voor grootschalige Iraanse aanwezigheid. In Irak ontstond een reeks aan Iran verbonden Iraakse milities, waarvan er vele vijandig stonden tegenover de Amerikaanse aanwezigheid.
Deze voornamelijk sjiitische milities zijn nu gegroepeerd onder de paraplu van de Popular Mobilization Forces. De groepen maken technisch gezien deel uit van de Iraakse strijdkrachten, maar sommige krijgen hulp en training van Iran Islamitische Revolutionaire Garde.
In januari 2020, tijdens de eerste presidentiële termijn van Trump, gaf hij opdracht tot een drone-aanval nabij de luchthaven van Bagdad waarbij Qasem Suleimani, een belangrijke Iraanse generaal en hoofd van de elite Quds Force, om het leven kwam. Ook werden verschillende hooggeplaatste militiecommandanten gedood.
Suleimani, een Arabische spreker, was een centrale figuur in de vorming van de Iraanse proxy-constellatie. Hij assisteerde aan Iran gelieerde milities die zich volgens het Pentagon richtten op Amerikaanse troepen en bases in Irak, resulterend in de dood van honderden Amerikaanse troepen.
Nabih Bulos, schrijver van Times-staf, heeft aan dit rapport bijgedragen.
