Paranoia en absolute macht: Ali Khamenei leidde Iran met het grootste zelfvertrouwen | Wereldnieuws

Ayatollah Ali Khamenei regeerde tientallen jaren over Iran, gevoed door paranoia, absolute macht en een geloof in zijn eigen goddelijke bestemming.

Hij was de opperste leider van het land en hij leidde met het grootste zelfvertrouwen.

Als aartsvijand van Donald Trump werd hij door de Amerikaanse president omschreven als “een van de meest kwaadaardige mensen in de geschiedenis”.

Trump noemde de dodelijke aanval op Khamenei de ‘grootste kans voor het Iraanse volk om zijn land terug te nemen’, waarmee hij de Iraniërs ertoe aanzette een regimeverandering tot stand te brengen.

Iraanse staatsmedia bevestigden de dood van de 86-jarige, maar specificeerden de oorzaak niet.

Khamenei was nog maar vijftig jaar oud toen hij werd benoemd tot opvolger van de eerste opperste leider van Iran, Ruhollah Khomeini.

De rol die hij erfde was al begiftigd met enorme controle, maar Khamenei voegde daar nog aan toe. De Iran hij vormde draaide volledig om hem heen.

Zijn regime kreeg te maken met veel protesten en was zeer impopulair bij veel Iraniërs. Maar het netwerk van geheime informanten en bewakers dat hij creëerde, onder toezicht van de loyale Revolutionaire Garde, hield de overhand.

De meesten waren te bang om te protesteren, niet in de laatste plaats omdat ze zagen wat er gebeurde met degenen die openlijk hun afwijkende mening uitten.

In 2022 ontstonden er bijvoorbeeld protesten na de dood, in politiehechtenis, van Mahsa Aminide jonge vrouw die ervan wordt beschuldigd strikte kledingvoorschriften te hebben overtreden.

Khamenei en zijn trouwe veiligheidstroepen reageerden gewelddadig.

Volgens een mensenrechtengroepering kwamen tijdens de onrust ruim 7.000 mensen om het leven. Er zouden bijna 53.000 demonstranten zijn gearresteerd.

Toch was Khamenei even uitdagend als onverschillig, en zei destijds dat “vijanden” die dachten dat ze “de boom van de Islamitische Republiek konden ontwortelen” het “volkomen verkeerd” hadden.

Hij werd gedreven door de dogmatische zekerheid dat er een pad was dat gevolgd moest worden, ongeacht de gevolgen.

Evolutie van een interesse in religie en politiek

Khamenei is geboren en getogen in Mashhad, de thuisbasis van het heiligste heiligdom van Iran. In zijn jeugd kreeg hij een religieuze opleiding die hij combineerde met een interesse in politiek.

Khamenei sloot zich aan bij een religieuze oppositiebeweging die tot doel had de Iraanse monarchie omver te werpen, vele jaren vóór de revolutie van 1979 die uiteindelijk de Islamitische Republiek zou inluiden.

Hij speelde een sleutelrol in die revolutie en was een vertrouwde vertrouweling van Ayatollah Khomeini, die een reeks belangrijke rollen vervulde. In 1981 overleefde Khamenei een moordaanslag die hem het gebruik van zijn rechterarm kostte. Later dat jaar werd hij met 97% van de stemmen tot president gekozen; de vorige president was vermoord.

Khamenei diende twee termijnen als president voordat hij de rol van opperste leider op zich nam toen Khomeini stierf.

Hij was geen duidelijke keuze, omdat hij niet over de religieuze geloofsbrieven beschikte die de grondwet vereiste, maar uiteindelijk werd de grondwet gewijzigd en ondanks zijn eigen protesten tegen zijn onwaardigheid nam Khamenei het standpunt in.

Een voorstel om de macht onder een raad te verdelen, om de sociale eenheid te behouden, werd opgeschort.

Een persoonlijkheidscultus

Zijn decennia aan de macht werden gekenmerkt door een persoonlijkheidscultus, die Khamenei absoluut aanmoedigde, en door zijn vermogen om snel alle Iraanse instellingen te overladen met leiders die absoluut loyaal aan hem waren.

Zijn decreten waren absoluut; loyaliteit werd verwacht. De Iraanse economie ging achteruit en ging achteruit, vooral toen hij miljarden en miljarden dollars besteedde aan de ontwikkeling van een nucleair programma dat hem op gespannen voet zette met zoveel westerse machten, en dat leidde tot strafsancties die zijn land in de weg stonden.

In 2015 werd een nucleair akkoord getekend om de activiteiten van Iran te beperken in ruil voor het opheffen van de handelsbeperkingen, maar de Iraniërs zagen geen verbetering en gingen opnieuw de straat op uit frustratie over het leven onder sancties, met inmiddels bekende persoonlijke grieven tegen hun leider.

Lees meer:
Khamenei geeft toe dat duizenden zijn omgekomen bij protesten in Iran
Analyse: Hoe de opstand in Iran zich ontvouwde

De deal werd uiteindelijk ontrafeld onder president Troefwaardoor de Iraanse economie geïsoleerd en de opperste leider woedend achterbleef.

“Trump zal sterven en zijn lichaam zal veranderen in as en voedsel voor wormen en mieren, maar de Islamitische Republiek zal blijven bestaan”, zei Khamenei met een typisch retorisch gebaar over Trump. Amerika was de ‘Grote Satan’ in de geest van Khamenei.

Israël was de ‘kleine Satan’, het land dat hij beloofde te vernietigen.

In de latere levensjaren van de opperste leider vormde Iran een As van Verzet, verenigd tegen de Israëlische en Amerikaanse invloed in het Midden-Oosten.

Onder zijn toezicht bewapende Iran Rusland met drones van Iraanse makelij om op Oekraïne te schieten, en Teheran financierde zijn twee belangrijkste bondgenoten in de regio, Hezbollah en Hamas, om zijn gezworen vijand, Israël, aan te vallen.

Khamenei steunde de aanvallen van Hamas op 7 oktober en moedigde de daaropvolgende aanvallen van Hezbollah vanuit Libanon aan en financierde deze.

Hij steunde de Houthi’s in Jemen, evenals andere opstandelingen in de regio, en lanceerde vervolgens zijn eigen raketaanvallen op Israël. Maar toen Israël reageerde, met een precisie en vastberadenheid die voortkwam uit jaren van planning, leek Khamenei plotseling geen antwoorden te hebben.

De woedende retoriek was er nog steeds, maar de sfeer van onkwetsbaarheid leek verdwenen. Het opperste zelfvertrouwen van de opperste leider leek niet langer zo zeker.

De wereld is ingrijpend veranderd sinds Ali Khamenei aan de macht kwam. Hoe, wanneer en door wie hij wordt vervangen is een vraag van groot belang: voor Iran, het Midden-Oosten en de rest van de wereld.