Roger Ebert noemde deze beruchte John Wayne-film ‘wreed en oneerlijk’

In 1968 maakte John Wayne een van zijn slechtste films met ‘The Green Berets’. Dit jingoïstische stukje propaganda ging vooraf aan de enige Oscar-overwinning van de hertog, die op zijn beurt voorafging aan een enigszins heropleving van de filmlegende voorafgaand aan zijn dood in 1979. Als zodanig was “The Green Berets” een dieptepunt in Wayne’s carrière dat hem die carrière bijna helemaal kostte. Dat hielp niet Roger Ebert haatte de film zo erg dat hij weigerde er zelfs maar een sterbeoordeling aan te geven.

De slechtste John Wayne-films zijn een mix van zijn vroege ‘Poverty Row’-westerns, gemaakt met minuscule budgetten, en films die helaas zijn op zijn best twijfelachtige politieke overtuigingen belichaamden. Die overtuigingen waren rigide en simplistisch, wat werd weerspiegeld in zijn zwart-wit-hoeden-westerns die voorafgingen aan de revisionistische beweging die werd aangekondigd door onder meer Clint Eastwood en Sergio Leone. Toen juist die beweging op de voorgrond trad, werd Wayne al snel een soort anachronisme.

Hollywood maakte niet langer alleen rechttoe rechtaan verhalen over goede mensen versus slechteriken, en dat paste niet goed bij een man die naam had gemaakt met juist die films. Wayne haatte de controversiële western ‘The Wild Bunch’ bijvoorbeeld vanwege de gewelddadige en cynische weergave van het Oude Westen. Maar regisseur Sam Peckinpah had zich genoodzaakt gevoeld om de kijkers uit hun ongevoeligheid voor geweld te halen, grotendeels als gevolg van de Vietnamoorlog, die ervoor had gezorgd dat beelden van bloedvergieten eind jaren zestig routine waren. Wayne had er niets van. Niet alleen uitte de hertog zijn afkeer voor ‘The Wild Bunch’, hij maakte een jaar eerder ook een film ter ere van de inspanningen van de Verenigde Staten in Indo-China. Op dat moment kocht echter niemand het, en zeker niet Roger Ebert

John Wayne bevond zich in 1968 niet bepaald op het hoogtepunt van zijn carrière. Te midden van de tegencultuur van die tijd was hij weinig meer dan een overblijfsel en weigerde hij schijnbaar zijn imago of de films waarin hij speelde te actualiseren, waarvan de meeste dezelfde simplistische idealen behielden als de speelfilms die hij in de jaren veertig en vijftig had gemaakt. Dus wat deed hij? Nou ja, uiteindelijk stemde hij ermee in en speelde hij een veel gebrekkiger en zelfs komisch personage ‘True Grit’, dat de blauwdruk werd voor de rest van Wayne’s carrière en leverde hem een ​​Oscar op. Maar daarvoor moest hij nog één keer iedereen eraan herinneren hoezeer hij uit de pas liep.

De hertog regisseerde samen met ex-luitenant Ray Kellogg van de Amerikaanse marine “The Green Berets” en baseerde zijn pro-oorlogspropagandastuk op de gelijknamige roman van Robin Moore. De acteur/regisseur ging bovendien nog een stap verder door de toenmalige president Lyndon B. Johnson om steun te schrijven en daarmee zekerheid te stellen de regering gaf vorm aan wat een van Wayne’s meest controversiële films werd. Een uitgesproken Republikein die de regering meer controle geeft over wat dan ook lijkt contra-intuïtief, maar dat raakt de kern van hoe misleidend ‘De Groene Baretten’ eigenlijk waren.

In de film speelt Wayne kolonel Mike Kirby, die een uiterst geheime missie leidt om een ​​Vietcong-commandant te ontvoeren. Anti-oorlogsverslaggever George Beckworth (David Janssen) wordt meegenomen voor de rit en zelfs als je de film niet hebt gezien, kun je zien waar dit naartoe gaat. Verrassing, verrassing, Beckworth ontdekt hoe belangrijk het is voor Amerika om verwikkeld te raken in een bloedbad aan de andere kant van de wereld nadat het titulaire team het leven van een oorlogswees heeft gered. Zoals de meeste mensen vond Roger Ebert de hele zaak misselijkmakend.

Roger Ebert had een hekel aan veel filmsen zou een enkele halve ster geven aan de echt slechte. Maar hij reserveerde een simpele ‘duim naar beneden’ voor de werkelijk ellendige mensen, en ‘De Groene Baretten’ verdienden die ongelukkige eer. “‘The Green Berets’ zal simpelweg niet geschikt zijn als film over de oorlog in Vietnam”, begon Ebert zijn recensie. “Het is niet alleen beledigend voor degenen die tegen het Amerikaanse beleid zijn, maar zelfs voor degenen die het steunen.” Voor zover de criticus het zag, had John Wayne zijn gemakkelijke westerse ethos tussen zwarte hoed en witte hoed toegepast op een zeer reëel conflict met zeer reële gevolgen. Dit was, volgens Ebert’s inschatting, “een film die Vietnam afbeeldt in termen van cowboys en indianen” die “wreed en oneerlijk was en de duizenden die daar zijn gestorven onwaardig”.

Er speelde onmiskenbaar een element van hoogmoed bij ‘The Green Berets’. Wayne leek zijn eigen culturele invloed te veronderstellen, alsof hij nog steeds de publieke aandacht opeiste zoals hij dat in zijn beste jaren deed. Als je ziet hoe de hertog een bende soldaten naar de frontlinies van de oorlog in Vietnam leidt, zou dat toch zeker de publieke opinie onmiddellijk beïnvloeden? Dat gebeurde niet. In feite had “The Green Berets” het tegenovergestelde effect, en Eberts recensie werd emblematisch voor de reactie.

De criticus bestempelde Wayne’s film als ‘propaganda’, wat juist was gezien de grote betrokkenheid van de Amerikaanse regering. Sterker nog, door dit ‘virus’ van een film te maken, om de woorden van Ebert te gebruiken, had Wayne de kortzichtige, zelfs naïeve ideologie blootgelegd die de oorlog eind jaren zestig nog steeds steunde. De ‘standaardkarakters’, de eindeloze ‘clichés’ en de ‘semi-anonieme vijand’ maakten allemaal alleen maar reclame voor het dwaze jingoïsme dat niet alleen ‘De Groene Baretten’ bezielde, maar ook de pro-oorlogsbeweging waarvoor het als een beschamende totem stond.