Bijna een eeuw lang verborgen onder het stuifzand van Egypte, is een ontbrekend stukje geschiedenis stilletjes teruggekeerd. Archeologen die in centraal Egypte werken, hebben het bovenste gedeelte van een kolossaal zittend standbeeld van Ramses II, een van de meest herkenbare heersers van het land, blootgelegd. Het fragment sluit aan op een lager gedeelte dat in de jaren dertig werd ontdekt, waardoor er hernieuwde belangstelling ontstond voor de restauratie van het monument als één enkel beeldhouwwerk. Experts zeggen dat de ontdekking buitengewoon goed bewaard is gebleven, met sporen van het originele pigment dat nog steeds aan het kalksteenoppervlak kleeft. De bredere betekenis zou kunnen liggen in wat het onthult over koninklijke beelden buiten de belangrijkste tempelsteden van Egypte. Soms voelt archeologie aan als detectivewerk dat zich over generaties uitstrekt, en deze ontdekking past bijna perfect in die beschrijving.
De vondst van El Ashmunein onthult een fragment van een faraostandbeeld in Hermopolis Magna
Het standbeeldfragment werd gevonden in El Ashmunein, dat bovenop de ruïnes van de oude stad Hermopolis Magna ligt.Deze stad diende ooit als een belangrijk religieus centrum gewijd aan Thoth, de godheid met het ibishoofd die verbonden is met schrijven en kennis. Archeologische lagen vertonen hier een voortdurende bewoning over meerdere perioden, wat de graafwerkzaamheden vaak bemoeilijkt. Het nieuw ontdekte stuk is ongeveer 3,5 meter hoog en toont de farao zittend in een formele houding. Het uit kalksteen gesneden beeld toont een ceremoniële hoofdtooi en een gedeeltelijk bewaard gebleven uraeuscobra, een koninklijk symbool dat geassocieerd wordt met goddelijk koningschap.Experts zeggen dat het vakmanschap doet denken aan een monument dat bedoeld is om autoriteit uit te stralen tot ver buiten de Egyptische hoofdstedelijke regio’s.
Het ontbrekende beeldstuk sluit eindelijk aan bij de ontdekking uit 1930
Onderzoekers brachten het fragment snel in verband met een onderste beeldhelft dat in 1930 werd ontdekt door de Duitse archeoloog Günther Roeder. Roeder documenteerde destijds de basis, maar vond geen bovenste gedeelte. Decennia lang bleef het beeld onvolledig, een puzzel waarin het meest expressieve element ontbrak.De recente opgraving werd geleid door Basem Gehad van het Egyptische Ministerie van Toerisme en Oudheden en Yvona Trnka-Amrhein van de Universiteit van Colorado Boulder. Hun team heeft het fragment naar verluidt met de voorkant naar beneden in vochtige grond ontdekt terwijl ze een andere sector onderzochten die verband hield met papyrusvondsten. Uit metingen en stilistische analyse blijkt dat beide beelddelen bij elkaar horen.
Oude pigmenten onthullen de verloren levendigheid van het beeld
Verrassende sporen van eeuwenoude kleuren. Eén detail dat de wetenschappelijke aandacht heeft getrokken, is de aanwezigheid van pigment. Onderzoekers identificeerden blauwe en gele kleuren ingebed in de kalksteen, wat erop wijst dat delen van het beeld ooit een levendige decoratie vertoonden. De meeste Egyptische sculpturen hebben hun verf verloren door erosie en blootstelling. De bewaring van het fragment lijkt bijzonder opvallend gezien de milieuproblemen in de regio. Veranderingen in het grondwaterpeil na de bouw van de Aswan Low Dam hebben de archeologische lagen op de locatie aangetast, waardoor er bezorgdheid is ontstaan over uitspoeling van mineralen en steenmoeheid.
Voorstel voor reconstructie van standbeeld
De Egyptische autoriteiten hebben naar verluidt een voorstel ingediend bij de Hoge Raad voor Oudheden om goedkeuring te vragen om het beeld weer in elkaar te zetten. Als de restauratie doorgaat, zou het monument een van de hoogste zittende afbeeldingen van de farao kunnen worden buiten grote tempelcentra zoals Abu Simbel, Luxor en Karnak.Ambtenaren hebben niet bevestigd of het gerestaureerde beeld op de ontdekkingslocatie zou blijven of naar een museumomgeving zou worden verplaatst.
Waarom Ramses II nog steeds de Egyptische archeologie domineert
Ramses II regeerde van 1279 tot 1213 vGT en staat algemeen bekend om zijn grootschalige bouwprojecten, militaire campagnes en uitgebreide tempelbouw langs de Nijlvallei. Strategisch geplaatst in regionale religieuze centra versterkten ze de koninklijke aanwezigheid en goddelijke legitimiteit ver van de administratieve hoofdsteden.De opgravingen in El Ashmunein zullen naar verwachting doorgaan tot en met 2026, waarbij teams zich uitbreiden naar nabijgelegen sectoren met behulp van ondergrondse kaarten en stratigrafische analyses. Archeologen vermoeden dat er nog meer fragmenten van dezelfde beeldengroep begraven liggen.
