Zonder George Lucas zou moderne filmische sciencefiction er heel anders uitzien. Maar zonder een fantastische hoofdrolspeler in zijn eerste grote film is het moeilijk om ons huidige sciencefictionlandschap voor te stellen. Als we aan George Lucas en sciencefiction denken, gaan onze gedachten natuurlijk naar Star Warsen alle geweldige acteurs wier carrière Lucas lanceerde via die enorm belangrijke film. Maar in 1971, al lang daarvoor Star Warshielp een enorm talentvolle acteur Lucas bij de lancering van zijn eerste film. Zonder de fantastische prestatie van Robert Duvall in THX 1138kun je de moderne geschiedenis van sciencefiction zoals wij die kennen vergeten.
Duvall overleden op 15 februari 2026op 95-jarige leeftijd. Hij wordt waarschijnlijk het best herinnerd vanwege zijn filmrollen in De peetvader En Eenzame duif, evenals Apocalyps nueen film van Francis Ford Coppola die George Lucas aanvankelijk wilde regisseren. Maar in 1971, eerder Star Wars en vóór wat we nu beschouwen als een soort moderne sciencefictionfilm, leidde Robert Duvall het eerste meesterwerk van George Lucas. Vandaag, THK 1138 is zelfs nog vooruitstrevender en boeiender dan 55 jaar geleden, en zijn uitmuntendheid is deels te danken aan Duvalls onsterfelijke prestaties.
Voor lezers van dystopische sciencefictionklassiekers, zoals die van Aldous Huxley Dappere nieuwe wereld — aspecten van THX 1138 zal heel vertrouwd aanvoelen, maar geremixt met een briljante, minimalistische arthouse-flair. Dit is het soort sciencefictionfilm dat Terry Gilliam ooit zou willen maken, of, om het anders te zeggen, een niet-campy-versie van de film uit 1976. Logans run.
In een niet nader gespecificeerde toekomst krijgen mensen zware medicijnen en leven ze een strak gecontroleerd leven. Het titulaire karakter van Duvall, dat alleen de aanduiding THX 1138 heeft gekregen, werkt aan een lopende band en creëert ogenschijnlijk een soort robots. In het begin van de film wordt 1138 opgepakt omdat hij zijn pillen niet heeft ingenomen, omdat hij en zijn ‘partner’, LUH 3417 (Maggie McOmie), zichzelf proberen te bevrijden van een onderdrukkend dagelijks leven. Is dit allemaal glashelder, bijvoorbeeld met het soort uiteenzetting dat je krijgt van zoiets als De rennende man of De Hongerspelen? Nee. Helemaal niet.
Zijn allereerste speelfilm schreef en regisseerde George Lucas THX 1138, die hij heeft aangepast van zijn korte film uit 1967, Elektronisch labyrint: THX 1138 4EB. Vandaag de dag, dankzij het succes van Star Wars – en de kritische en commerciële mislukking van THX 1138 — Deze film wordt soms gezien als een springplank naar het uiteindelijke mainstream sci-fi-imperium dat Lucas later zou creëren. Weinig hardcore Lucas-fans zouden zeggen dat dit zijn beste film is. En toch is het vrijwel zeker zijn meest artistieke en sociaal scherpzinnige. En bovendien is het misschien wel een van Robert Duvalls beste optredens, punt uit.
George Lucas en Robert Duvall in 2004.
Brad Barket/Getty Images Entertainment/Getty Images
Onderdeel van wat maakt THX 1138 zo’n fantastisch moment voor Duvall is het feit dat het hele minimalistische karakter van de film een perfect voertuig wordt voor de interpretatie van een acteur. Duvall later herinnerd Lucas’ beroemde hands-off benadering van regisseren, door te zeggen: “(Hij) laat je met rust… Dat is altijd welkom… Je voelde dat je in zeer veilige handen was.”
Hoe komt dat uit in de film? Omdat de wereldopbouw nooit echt wordt uitgelegd, wordt Duvalls naturalistische en sympathieke optreden de manier waarop het publiek het verhaal ervaart. Een veelgehoorde kritiek op THX 1138 is dat het een film is die zijn sociale commentaar en sombere sciencefictionideeën boven de karakters stelt. Maar in werkelijkheid is het omgekeerde waar. Lucas wist het toen, net zoals hij wist met Star Wars, dat karakter is een verhaal. En met het hoofdpersonage van 1138 is er meer speelruimte voor de acteur om te ontwikkelen wie dat personage is en hoe wij, het publiek, over hem denken.
Dit is waar Duvalls optreden in de film zo cruciaal is. Op de een of andere manier brengt Duvall met heel weinig verschillende gemoedstoestanden over die 1138 ervaart: zelfgenoegzaam, opstandig, verward, kokend van woede, verslagen en nog veel meer. Dit alles wordt gedaan met een laag van diep realisme die ongeëvenaard is in vergelijkbare sciencefictionfilms uit die tijd. Duvall’s karakter en briljante optreden kunnen worden vergeleken met Patrick McGoohan’s Number Six in De gevangenemaar zonder het dramatische, wenkbrauwverhogende spionage-element van de geheimagent. In plaats van deze high-conceptfilm hyperbolischer en bizarder te maken, maakte Robert Duvall een cruciale keuze: hij besloot de film realistischer te maken.
Als er ooit een voorbeeld is waarin Lucas zo min mogelijk dialogen schrijft en zijn acteurs een bepaald soort visie laat belichamen en interpreteren, dan is het deze film. Het is een van de belangrijkste sciencefictionfilms van de 20e eeuw, maar 55 jaar later voelt hij zich nog steeds tragisch onderschat. En in het oeuvre van Robert Duvall is dit een ongelooflijke prestatie die hopelijk nog tientallen jaren voortleeft.
